27/05/2017
“History will treat you well,” Henry Kissinger told Richard Nixon, in their last days at the White House.
“It depends who writes the history,” Nixon replied.
Phim s*x có hại khi chiếu cho trẻ em. Nói theo nghĩa đó thì con người ta chỉ "đến tuổi" và đủ trưởng thành mới nên làm chính trị. Giả định có một camera ngầm đặt trong nhà trắng (White House) ghi lại tất cả những khoảnh khắc đêm ngày, để cho lịch sử sau này xem lại, thì rất nhiều cảnh của bộ phim đó chỉ những người trưởng thành mới nên xem và hiểu được.
Richard Nixon là một người "lạ". Khi lên làm tổng thống thứ 37 của Mỹ, ông ra lệnh cho mật vụ đặt máy ghi âm thu lại toàn bộ những hỉ-nộ-ái-ố trong "cung đình". Sau này khi đối mặt với việc bị luận tội trong vụ "Water-gate", Nixon từ chối huỷ những băng ghi âm đó, bất chấp lời khuyên của các cố vấn. Nhờ vậy mà sử gia đời sau có được một bức tranh sống động về Nhà trắng: đầy kịch tính, trí tuệ; nơi trung tâm của lịch sử với những đòi hỏi cao nhất về phẩm chất của con người, cũng là nơi toan tính, mưu mô, tranh đấu khốc liệt nhất. Nixon bị quốc hội Mỹ "truy tố" tổng cộng gần 150 tội & hành vi bất hợp pháp, bao gồm: dối trá, cản trở công lý, phân biệt chủng tộc, lăng mạ....
Tổng thống Mỹ là chức vụ áp lực và "xương xẩu", "man-killer job". Trong nước, quốc tế, không lĩnh vực nào không phải quan tâm; báo chí, đối lập ngày đêm soi, và mặc dù có một đội ngũ cố vấn hùng hậu & chất lượng, những vấn đề lên tới Tổng thống hầu hết là những vấn đề thế giới bên dưới không có lời giải. "Your call, Mr. President", đơn độc một mình đi trên dây, dưới là vực thẳm vẫy chào.
Cộng hết các yêu cầu về trí tuệ, kinh nghiệm, tầm nhìn và đạo đức - "job description" của người đứng đầu quốc gia chắc chỉ dành cho các thánh nhân. Nhưng đâu đâu ta cũng chỉ có những "con người", mà con người lắm tài thường đi liền nhiều tật. Nên nước Mỹ văn minh vậy lại có những tổng thống nhiều tỳ vết như Nixon, Clinton hay Trump, đơn giản đó là đời thực và bởi chính trị Mỹ khốc liệt, rõ ràng, minh bạch hơn các nơi khác mà thôi.
“I was born in a house my father built.” - mỗi người đều có một số phận, và ở một chừng mực nhất định số phận đó được nhào nặn từ gia đình. Suốt cuộc đời mình Nixon không bao giờ quên tuổi thơ gian khó; gia đình gần 10 người trong một túp lều chật hẹp, những bữa cháo lúa mạch không đủ chia cho 5 anh em; bố ông bán cam ngoài chợ để nuôi vợ con và là một người cha hà khắc, hai người anh có tố chất và được kỳ vọng nhất đều bị bệnh chết ở tuổi thiếu niên. Nixon chịu ảnh hưởng nhiều từ người mẹ, một người phụ nữ chịu đựng, vất vả, hy sinh cho chồng con, như ông xúc động kể lại sau này: "Nobody will ever write a book, probably, about my mother. Well, I guess all of you would say this about your mother. My mother was a saint. And I think of her, two boys dying of tuberculosis, nursing four others... Yes, she will have no books written about her. But she was a saint."
Đk gia đình như vậy đã ảnh hưởng đến quan điểm sống sau này của Nixon, ông luôn quan niệm cuộc đời đầy bất trắc và khó khăn, đòi hỏi một sự nỗ lực không ngừng nghỉ (Nixon xách cặp lên văn phòng làm việc cho đến lúc chết).
Từ nhỏ Nixon đã là một mọt sách, ít nói, rụt rè, tìm niềm vui và dấu mình trong những thế giới ông hình dung ra từ sách vở. Đêm đêm nghe tiếng còi tàu vọng lại, Nixon mường tượng về những chuyến đi xa, những con người & miền đất lạ; những ước mơ, như mời gọi, thúc giục lên đường.
Nixon tốt nghiệp đại học (ông chỉ học trường "quê" do gđ không có tiền), là lúc World War II bắt đầu. Trai thời chiến, con đường lập nghiệp là ra mặt trận. Chiến trường cho Nixon thấy bài học sinh tồn, rèn quyết đoán và cứng rắn, như James Mattis nói: “Be the hunter, not the hunted. Be polite, be professional, but always have a plan to kill everyone you meet.” Chiến trường còn thay đổi con người ở một khía cạnh khác: chứng kiến chết chóc hàng giờ, cảnh bạn bè 17-18 đẹp ngời ngời bị đạn phanh thây, ruột gan sổ tung ra bên cạnh, Nixon ko thể ko nghĩ về số phận. Trở về sau chiến tranh lành lặn đã lãi lắm rồi, còn sợ gì nữa, còn hối tiếc gì nữa...trải nghiệm đó đã giúp Nixon trong những giờ phút, những quyết định lớn trong sự nghiệp chính trị sau này.
Nhìn lại cuộc đời của nhiều nhân vật chính trị, ta không thể không tự hỏi, thế nào mà từ một chàng trai hết sức bình thường, ko gì nổi bật, tư thế cứ nghẹo sang một bên mà lại thành nguyên thủ quốc gia. Số phận, có lẽ; nhưng những cuộc đời đó chắc chắn cũng đầy thử thách, đầy kịch tính và những điều bí ẩn.
Richard Nixon là một nhân vật trung tâm trong một thời kỳ hết sức biến động của nước Mỹ và thế giới: Civil Right Movements, Vietnam War, Cold War...Xét trên bình diện một chính trị gia, Nixon được đánh giá là một tổng thống có tài, bước chuyển trong quan hệ Mỹ - Trung và cuộc gặp giữa ông và Mao Trạch Đông năm 1972 được coi có tính "lịch sử" và là bước đi của một chiến lược gia đại tài.
Con đường từ con trai người bán cam đến tổng thống thứ 37 của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, dù ko ít vết nhơ và những trang đen, là câu chuyện kể về một con người (đủ phần người và phần con) chưa bao giờ ngừng chiến đấu, ko quên tiếng còi tàu vẫy gọi lên đường.
"Richard Nixon: The Life", by John A. Farrell, 800 pages, published March 2017.
