10/06/2024
Bài viết của bác sĩ Phương Anh.
VÌ SAO TRẺ EM THÈM NGỌT, CẦN NGỌT?
Từ khi còn nhỏ, chúng ta luôn bị cuốn hút bởi những viên kẹo bi đầy sắc màu, những loại bánh sâu bánh in bánh ít đen bánh su sê ngọt ngào. Tôi còn nhớ là em trai tôi thường ăn cả tô cơm với đường vàng. Và hiển nhiên, con nít muôn đời đều thích ngọt, trẻ bây giờ dường như sung sướng khi “được” bủa vây xung quanh bởi vô số thức ngọt từ sữa, bánh kẹo, sô cô la, nước ngọt đủ loại. Tuy nhiên, vấn nạn béo phì ở trẻ em, thanh thiếu niên và rất nhiều người trưởng thành đã dẫn đến rất nhiều nghiên cứu cho rằng việc tiêu thụ đường quá nhiều và các chất béo xấu dẫn đến nguyên nhân đó.
Chúng ta dễ dàng nhận thấy, ngày xưa, khi chúng ta ăn ngọt từ đường mía thô dạng bát, đường phổi, đường phèn nâu, đường vàng, mía, chè bánh từ đường tự nhiên, hiếm thấy ai béo phì. Còn ngày nay, trẻ hiếm khi được ăn đường tự nhiên thay vào đó là đường xấu như đường mía tinh luyện, đường hoá học, siro ngô = đường bắp, đường aspartam…
Vậy vì sao trẻ em thích ngọt?
Ăn ngọt có ảnh hưởng gì tới sức khoẻ trẻ em?
Và ăn ngọt như thế nào để đạt lợi ích tối đa?
(Vị ngọt ở đây được phân tích từ đường succrose, là một loại đường tự nhiên được tìm thấy trong nhiều loại trái cây, rau quả và ngũ cốc và đặc biệt nhiều trong đường mía, củ cải đường).
1. Trẻ em sinh ra đã thích vị ngọt, vị ngọt khiến trẻ mê sữa mẹ và thậm chí có tác dụng như thuốc giảm đau. Trẻ em thích ngọt hơn người lớn, với độ thích giảm dần ở từ giữa đến cuối tuổi thiếu niên, thời điểm này trùng với thời điểm ngừng phát triển thể chất.
Cảm giác thích ngọt được điều hòa bởi các thụ thể vị giác ở ngoại vi và bởi nhiều chất nền trong não có liên quan đến việc học tập và hành vi với các gen chi phối những thụ thể vị giác đó là TAS1R2và TAS1R3 .
Theo báo cáo “Vị ngọt và vị đắng của tuổi thơ: Những hiểu biết từ nghiên cứu cơ bản về sở thích vị giác” của tác giả Julie A.Mennella
Cũng trong báo cáo này giải thích rõ vì sao trẻ em chỉ thích và nhạy cảm vị ngọt mà không thích đắng, thậm chí cho đến tuổi thành niên.
Độ nhạy đắng tăng cao này còn được thể hiện rõ qua mùi vị của thực phẩm (rau xanh) hoặc thuốc (dạng lỏng của thuốc) mà trẻ không thích và từ chối.
Cả hai hợp chất đắng và ngọt đều liên kết với các loại thụ thể vị giác tương tự (thụ thể kết hợp G-protein). Tuy nhiên, trong khi họ protein thụ thể vị ngọt rất ít, chỉ có ba gen được biết đến, thì có khoảng 25 thụ thể vị đắng khác nhau (T2R), với các gen tập trung chủ yếu trên nhiễm sắc thể 7 và 12. [1]
Muối natri có nhiều khả năng ngăn chặn vị đắng ở người lớn hơn trẻ em.
Đối với trẻ em, đường là chất ngăn chặn một số vị đắng tốt hơn muối natri.
“Một lý do khác cho thấy sở thích đồ ngọt của trẻ bắt nguồn từ việc hàm lượng calo cơ bản cung cấp cho trẻ trong giai đoạn phát triển nhanh dường như không đủ. Sở thích ăn đồ ngọt của trẻ còn thay đổi khi bước sang tuổi niên thiếu, các nhà khoa học đã kiểm tra một loạt các chỉ số: hình ảnh cơ thể, hormones, sự phát triển của xương. Họ đưa một lượng đường trộn lẫn nước cho những thanh niên đồng thời đo sự phát triển của xương. Kết quả cho thấy, trẻ em đang trong quá trình lớn lên thích đồ ngọt hơn và cảm nhận vị giống người lớn khi 15 hay 16 tuổi. Công trình này vẫn chưa đưa ra lời kết luận chính xác nhất song đây là một trong một bằng chứng quan trong cho thấy, sự phát triển của xương có ảnh hưởng đến vị giác của trẻ. Xương phát triển dẫn đến sự thay đổi trong quá trình trao đổi chất, các chất như leptin và insulin – hormone hoạt động ở não kiểm soát sự thèm ăn và khẩu vị, ảnh hưởng trực tiếp đến các dây thần kinh cảm giác ở lưỡi.”- trích từ https://tapchisuckhoe365.vn/tai-sao-tre-thich-an-do-ngot/
2. Lợi ích của việc ăn ngọt đối với sức khoẻ
+ Cung cấp năng lượng cần thiết để thực hiện các chức năng thể chất và tinh thần, hồi phục cơ thể một cách nhanh chóng.
+ Tăng khả năng tập trung khi học tập và làm việc trí óc nhờ sucrose khi vào cơ thể sẽ được phân tách thành glucose cần thiết cho não bộ hoạt động.
+ Kích thích tuyến tụy giải phóng insulin, giúp kiểm soát lượng thức ăn được dung nạp vào cơ thể giúp tránh béo phì.
+ Tạo ra nguồn năng lượng dự trữ cho cơ thể dạng glycogen ở cơ và gan.
+ Giúp tăng chiều cao cho trẻ thông qua sự tăng tái hấp thu và phát triển xương.
+ Giúp tăng khả năng chịu đau.
3.Nguy cơ khi trẻ ít ăn ngọt hay kiêng ngọt
+ Nếu không nhận đủ đường, cơ thể trẻ sẽ chiết xuất calo từ protein, ảnh hưởng đến việc trao đổi chất và cản trở sự phát triển của trẻ —> gầy, cơ teo.
+ Mật độ xương thấp, không phát triển chiều cao tốt.
+ Khả năng tập trung khi học tập không cao
Và theo y học cổ truyền, vị ngọt vô tỳ giúp bổ tỳ vị, sẽ khiến trẻ ăn ngon miệng, hấp thu dinh dưỡng tốt. Tỳ vị khoẻ là cội nguồn của chất lượng khí huyết tốt, lưu thông máu tốt. Nhìn một em bé có đôi môi hồng hay đỏ sẽ biết tỳ vị em khoẻ bởi tỳ vị khai khiếu ra môi và ngược lại môi khô, nhợt nhạt hay bị viêm môi đều thể hiện tỳ vị kém.
Những tác dụng có lợi của việc ăn ngọt từ đường tự nhiên PA được nghe thầy Đỗ Đức Ngọc khí công y đạo giảng rất hay và chi tiết nhứt là phần kiêng ngọt sẽ ảnh hưởng đến mật độ xương về sau, đều phù hợp với kiến thức y khoa PA đã học và tìm hiểu.
4. Cách ăn ngọt để đạt hiệu quả tối đa.
Bởi vì vị ngọt là một chất gây nghiện dễ thương, nên nếu quá mức thì trở nên dễ ghét nhứt là khi ăn nhiều ngọt phối hợp với protein từ động vật cộng với việc chiên nướng sẽ gây ra quá trình đường hoá = glycation từ đó sản sinh những sản phẩm AGEs (advanced glycation end-products = gerontotoxin = chất độc ngọt). Ngoài ra ăn ngọt từ đường xấu dù vẫn thoả mãn nhu cầu thèm ngọt của trẻ nhưng khiến cơ thể bị acid hoá do mất khoáng cũng tăng viêm, tăng insulin, tăng mTORC1 dẫn đến rối loạn chuyển hoá chất béo, sinh tổng hợp protein…đề kháng insulin và từ đó gây ra nguy cơ mắc các bệnh lí viêm, bệnh tự miễn, tăng bệnh lí nhiễm trùng. Và lượng chất độc ngọt càng cao thì nguy cơ gây sâu răng, béo phì, đề kháng insulin, gây viêm, rối loạn chuyển hoá và lão hoá càng tăng.
Trong y học cổ truyền có khái niệm “cam thương nhục”, chỉ tình trạng ăn quá nhiều đồ ngọt gây tổn thương cơ thể.
Để hạn chế sự tạo ra chất độc ngọt = AGEs và tác hại do dùng quá nhiều ngọt thì nên:
+ Tránh đường tinh luyện, nên chọn mạch nha, mật mía, đường mía thô, đường cát lu, đường phèn kết tinh từ mật mía, đường thốt nốt…
+ Ăn vị ngọt vào buổi sáng (điểm tâm từ cháo, sữa hạt, bột thảo mộc, bánh truyền thống như bánh ít, bánh su sê hay bánh hiện đại như pancake, waffle…)
+ Không ăn ngọt trước bữa ăn để tránh tăng đường, tăng insulin khiến ăn bữa chính không ngon miệng do cảm giác no giả. Đây là lí do nhiều trẻ ăn vặt ngọt thường xuyên thì hay biếng ăn và khó tăng cân, lượng đường máu tăng giảm liên tục khiến rối loạn cảm xúc, hành vi.
+ Không ăn vặt bánh kẹo hay vị ngọt khác khi không đói, nên để bụng trống khoảng 2-4 tiếng.
+ Ăn tráng miệng bằng vị ngọt từ chè, bánh, kẹo từ đường tốt hay đơn giản là một viên đường thô, đường hà thủ ô giúp bổ sung đường cho cơ dạ dày co bóp tốt, sẽ tiêu hoá thực phẩm tốt. Và cách ăn ngọt như vậy giúp đường máu không tăng đột ngột do đã tăng từ từ trong khi ăn.
+ Ăn và uống ngọt như chè nước, nước mía nước đường trước và sau khi tập thể dục thể thao lao động chân tay.
+ Tăng cường chất béo tốt và chiều tối để cân bằng lượng ngọt ban ngày cơ thể nạp vô, đủ béo đủ đường trẻ sẽ phát triển tốt về thể chất và trí não.
+ Hạn chế ăn ngọt chiều tối. Trái cây nên ăn trước ăn hoặc sau ăn 2 tiếng.
Bài viết này PA sử dụng kiến thức từ y học hiện đại, cổ truyền, thực dưỡng, khí công y đạo, cân bằng năng lượng. Động lực giúp PA viết khi khám bệnh gặp rất nhiều em bé suy dinh dưỡng dù được tẩm bổ mỗi ngày hay những em bé nhỏ xíu được nuôi thực dưỡng/ ăn chay mà kiêng đường hoặc những bé nghiện đường/nước ngọt bị các rối loạn tâm thần tiên phát có biểu hiện da liễu.
Nhà An, ngày 07/6/2024
Bs. Phương Anh
Tham khảo
1. The sweetness and bitterness of childhood: Insights from basic research on taste preferences - PMC
2. https://www.healthline.com/nutrition/sucrose-glucose-fructose
3. https://www.vinmec.com/vi/tin-tuc/thong-tin-suc-khoe/nhi/tre-em-bao-nhieu-duong-moi-ngay-la-du/
4. Akiyoshi Horie. Lưu thông máu tốt hoá giải bách bệnh tập 1 và 2. Nhà xuất bản công thương.
