11/07/2026
RUM BIỂN (HẢI QUỲ NGỌC TRAI)
Rum biển là loài đặc sản rất nổi tiếng ở Nghệ An, được chế biến thành các món ăn đặc trưng, thơm ngon, bổ dưỡng, giúp tăng bản lĩnh phái mạnh nên được rất nhiều người ưa chuộng và tìm kiếm, giá thành ngày càng tăng do khan hiếm, mang lại thu nhập cho người dân địa phương. Loài này cũng được khai thác ở Thanh Hoá (cũ), Hà Tĩnh (cũ). Ở Thái Bình (cũ), chúng có tên gọi khác là con hoa bầu.
Con rum biển thực ra là một loại hải quỳ (đa phần hải quỳ có hình dáng và màu sắc rực rỡ như những bông hoa biển) chứ không phải hải sâm như một số bài báo không có chuyên môn đã từng viết.
Hải quỳ nói chung là một nhóm động vật không xương sống, thân mềm. Tuỳ hình dạng đẹp mắt và lộng lẫy, chúng thực chất là loài săn mồi đáng gờm, họ hàng gần với san hô và sứa, sở hữu các xúc tu chứa độc tố để làm tê liệt con mồi.
Con rum biển có tên tiếng Anh là Pearly anemone (dịch nôm na là hải quỳ ngọc trai), danh pháp khoa học Paracondylactis sinensis, họ Actiniidae. Chúng là một sinh vật biển độc đáo thường được tìm thấy ở các bờ biển cát ngập triều và thảm cỏ biển được che chắn khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Khi các xúc tu xòe hết cỡ, rum biển có thể phát triển đến đường kính 10cm, thân dài, óng ánh như ngọc trai vùi sâu trong cát. Vì rum sinh sống tự nhiên ở những vùng nước nông, nhiều phù sa, nên chúng thường được nhìn thấy khi thủy triều xuống ở các điểm đến ven biển nổi tiếng như Sky Mirror ở Malaysia, Singapre, Hàn Quốc…Ở Việt Nam, chúng được khai thác nhiều nhất ở Nghệ An.
Thân rum biển cắm thẳng vào lòng cát sâu đến khoảng 20cm. Chân đế chúng bám chặt lấy lòng cát hoặc đáy cứng. Miệng của chúng có hình cái phễu mở ra, xung quanh có rất nhiều các xúc tu vươn ra, lại có chất bám dính tựa như xúc tu bạch tuộc. Thân mình nhẵn và trơn, không có bất kỳ chỗ lồi lõm nào. Các xúc tu này dài, dày, thon dần, trong suốt, thường không có hoa văn và có màu be hoặc hồng nhạt. Đĩa miệng cũng thường không có hoa văn và đôi khi hơi sẫm màu hơn xúc tu. Chúng thu các xúc tu vào thân mình khi ra khỏi nước biển.
Khi có cua, ghẹ, cá nhỏ, ngao ốc, hay các loài sinh vật khác đi qua hoặc trôi theo thuỷ triều trong tầm với của rum biển, các xúc tu của chúng “bắt cóc con mồi” lại nhờ chất kết dính, dọc trên các xúc tu có các tế bào châm độc chuyên biệt làm tê liệt con mồi rồi từ từ đưa vào miệng.
Rum biển tiêu hóa thức ăn vỏ cứng bằng enzyme (ngoại bào và nội bào), sau đó đào thải chất bã ngược ra ngoài qua chính đường miệng. Khi đến gần ta phải thật khẽ không được làm động nước, là có thể quan sát được cách thức chúng bắt mồi và tiêu hóa. Chất thải của rum biển giống dạng bột đá vôi được nghiền nhuyễn như cám vậy.
Ở Nghệ An, rum biển thường xuất hiện theo mùa dọc các xã có bãi ngang tại huyện Quỳnh Lưu (cũ) như xã Tiến Thuỷ hoặc huyện Diễn Châu (cũ) như các xã Diễn Hải, Diễn Hùng, Diễn Kim... Do đó, người dân nơi đây đã hình thành nghề săn rum biển mang lại thu nhập cao.
Để bắt được rum biển, ngư dân họ thường vót một thanh tre như cái đũa, dài cỡ chừng 40 đến 50cm. Một đầu làm cán cầm, một đầu làm mũi nhọn như hình mũi tên, có làm cái mấy mấu ngạnh lại. Khi thấy miệng rum hé mở thì ta thọc mạnh vào miệng chúng. Mũi tên xuyên từ miệng xuống thân đến tận chân đế. Khi đó ta giữ thanh tre lại, và đào cát nhẹ nhàng xung quanh một chút, là rút toàn thân chúng lên được.
Con rum này bắt về làm sạch nhớt và ruột xong thì bắt đầu chế biến. Món thường làm nhất ở Nghệ An là xào với trái chuối xanh, lá lốt, trái sung non, hay om với củ chuối hột non bào mỏng thái sợi thì tuyệt ngon. Chỉ tội làm mất nhiều công, lại tanh nên ít người bắt về làm để ăn. Bây giờ nhìn lại rum biển đưa vào nhà hàng thành món đặc sản.
Theo y học, rum biển có vị mặn, tính ấm, vào hai kinh tâm và thận; tác dụng bổ thận, tráng dương, ích tinh, dưỡng huyết, nhuận táo, chống lão hóa, giảm ho, tiêu độc, cầm máu... Rum biển thường được dùng trong các trường hợp tâm khí hư, thận khí suy, khí huyết kém, suy nhược cơ thể... Ngoài ra, rum biển còn được chế biến thành nhiều món ăn ngon như gỏi rum biển, rum om chuối, rum xào thập cẩm… cùng gia vị vườn nhà như lá tía tô, lá lốt ...
(Tổng hợp)