27/03/2016
Vài ảo tưởng về Việt Nam chúng ta nên bỏ ngay
Niềm tin trong mỗi con người hình thành rất lâu dài qua kinh nghiệm, giáo dục, truyền thông,... nên nó rất bền vững và khó thay đổi. Thế nên khi viết những nhận định này, không tránh khỏi bị chỉ trích là bi quan, không yêu nước. Nhưng sự thật thì ta cứ phải chấp nhận vậy.
1. Ảo tưởng rằng người Việt Nam cần cù, chăm chỉ:
Đây là dạng ảo tưởng được thụ hưởng từ bé trong trường học và từ các kênh thông tin truyền thông về bản sắc dân tộc Việt Nam vì rằng "đất nước ta rừng vàng biển bạc, người Việt Nam cần cù chăm chỉ". Xin thưa, chúng ta không cần cù và chăm chỉ hơn người Nhật Bản, Hàn Quốc hay thậm chí là người Trung Quốc đâu. Về lao động chân tay, năm 2015, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đã nhận định rằng năng suất lao động của Việt Nam kém Singapore gần 15 lần, Nhật Bản 11 lần và Hàn Quốc 10 lần. Còn trong lĩnh vực trí tuệ, nếu ai đã từng du học và tiếp xúc với các đồng môn người Nhật, Hàn, Tàu, thì chỉ còn biết thở dài ngao ngán trước sức làm việc kinh hoàng và sự chăm chỉ đến khó tin của họ. Không những tôi mà hầu như tất cả các đồng hương đang du học toàn thế giới đều có cùng nhận định. Người Việt Nam quả thật rất chăm chỉ, chịu khó nhưng không là gì cả so với các nước khác. Ta không quá cần cù như ta vẫn nghĩ. Đó không thể là đặc trưng bản sắc người Việt Nam được.
2. Ảo tưởng rằng người Việt Nam cứ ra nước ngoài là thành công:
Đúng là có người Việt Nam ở nước ngoài làm cho NASA, làm giáo sư đại học, làm bác sĩ, doanh nhân, kiến trúc sư; có người đoạt giải thưởng Fields, được đề cử giải Nobel,… Nhưng xin thưa, ít lắm, chỉ có vài người thế thôi, mà báo chí đã kể tên hết rồi, kể mãi đến nhẵn mặt rồi. Số lượng đó quá ít, tỷ lệ quá bé nhỏ so với một số lượng khổng lồ người Việt ở nước ngoài làm những nghề nghiệp tạm bợ, cầm hơi, ăn trợ cấp thất nghiệp hay thậm chí là phạm pháp. Trong các trường đại học danh tiếng, các bệnh viện trung tâm, các tập đoàn khổng lồ, thì giáo sư, bác sĩ, doanh nhân người Hàn, người Tàu, người Thái có mà đầy rẫy, bói mãi ra được người Việt hay thậm chí là “gốc Việt” là y như rằng báo chí gào thét khản cổ lên. Thế nên mới buồn người là đi đến đâu cũng nghe người bản địa nghĩ xấu về người Việt, từ Nhật Bản đến Úc, đến châu Âu. Thôi nhé, đừng đem tên anh Ngô Bảo Châu ra hoài, anh ấy hắt hơi mãi tội nghiệp.
3. Ảo tưởng rằng ai ai cũng biết đến Việt Nam nhờ cuộc chiến tranh chống Mỹ:
Xin thưa, đừng ảo tưởng nữa. Gần nửa thế kỷ rồi, chẳng ai còn nhớ đâu. Cái thế hệ mà "toàn thế giới xuống đường vì Việt Nam" đã già lắm rồi, 70-80 tuổi rồi. Thế hệ trẻ thế giới ngày nay quan tâm đến Adele hát Hello với tông nào hay Ronaldo ghi bàn thứ bao nhiêu; hay thiết thực hơn là giá cổ phiếu, giá dầu mỏ, bảo hiểm y tế có tăng không, lương thưởng công ty ra sao,… Thế nên mới có chuyện thật như đùa là hồi năm 2013, tôi đi khắp 7 nước châu Âu, nói chuyện trao đổi với đủ thành phần từ trí thức đến lao động, hầu như chẳng ra biết Việt Nam nằm ở đâu trên bản đồ thế giới. Thật chứ chả đùa. Họ chỉ nhớ sơ sơ đến chiến tranh Việt Nam y hệt người Việt hôm nay quan tâm chiến tranh Iraq hay Syria mà thôi. Nói ra các đồng chí Đảng viên có buồn thì xin chịu, chứ sự thật nó thế.
4. Ảo tưởng rằng Việt Nam rất thành công về nông sản như lúa gạo, trái cây:
Ừ thì đúng là mình xuất khẩu gạo nhiều đấy, nhưng chỉ là gạo chất lượng thấp, giá thành không cao, ít tính cạnh tranh. Bạn hãy thử ăn gạo Nhật Bản, rồi sẽ thấy rằng việc nhắc đến “gạo Việt” với họ thì cũng chỉ thêm tủi thân. Chính các bạn Nhật đã qua Việt Nam ăn thử thứ gạo ngon nhất đồng bằng sông Cửu Long đã nhận xét như vậy. Và tôi cũng có cùng nhận định như vậy sau 1 năm ở xứ Phù Tang, ăn gạo Nhật. Thôi, gạo Việt chỉ bán cho các nước mà họ chỉ cần “lượng” chứ không phải “chất”. Buồn thật, nhưng đó là sự thật, ai chỉ trích thì mình chịu. Rồi còn mấy loại trái cây đặc sản, xin thưa, thế giới nhắc đến xoài, dừa, chuối, sầu riêng,…là toàn nhắc đến Thái Lan, Philippines, Brazil, chẳng ai nhắc đến Việt Nam cả. Vì hàng Việt hình như không thể có chỗ đứng trong “lê vồ” tiêu dùng của họ, đặc biệt tại Nhật Bản (nơi tôi đang sống), châu Âu (nơi tôi đã từng ở).
5. Ảo tưởng rằng toàn thế giới uống cà phê Việt:
Thì đúng là mình xuất khẩu cà phê thứ hai thế giới đấy. Nhưng cũng chỉ là xuất thô, giá trị thấp. Chả có thương hiệu nào của cà phê Việt mà thế giới ưa thích, kể cả Trung Nguyên hay Vinacafe. Bước vào các cửa hàng cà phê đông đúc ở khắp vùng Kansai này, toàn là cà phê Brazil, Mexico, Guatemala, Colombia, Pháp, Ý,…Có người đổ thừa là mình chỉ xuất khẩu cà phê Robusta, thế giới lại ưa chuộng Arabica, xin thưa, Indonesia cũng toàn Robusta đấy, sao thế giới vẫn biết đến thương hiệu cà phê Indo hơn? Ngay như chính Starbucks cũng đã cho ra lò dòng Arabica được trồng ngay tại Cầu Đất, Đà Lạt. Bởi vì họ có thương hiệu, đầu tư nghiêm túc vào quảng bá, xây dựng quy trình chất lượng bài bản (như UTZ Certified, 4C, FairTrade, RainForest Alliance, Organic) để được chễm chệ đứng trên kệ trưng bày ở những cửa hàng cà phê sang trọng ở Nhật, Mỹ hay châu Âu.
=> Với 5 ảo tưởng này, người Việt cứ mãi tự sướng rằng ta đây nhất, ta đây giỏi, ta đây là cái rốn của vũ trụ. Muốn tiến lên phía trước, phải biến mình là ai; cứ mãi sống trong ảo tưởng để rồi chỉ có thể sống bằng niềm tin mà thôi.
Người viết: Đỗ Kiên Trung