24/09/2026
"Khi lời bài hát “Tết Trung Thu đốt đèn đi chơi, ta đốt đèn đi khắp phố phường. Đèn ông sao với đèn cá chép, đèn thiên nga với đèn bươm bướm. Em rước đèn này đến cung trăng” (Đức Quỳnh) vang lên từ những chiếc radio thì tụi tôi, những đứa con nít xóm nghèo Chợ Lớn, sau giờ đi học về, là bắt đầu chương trình “khéo tay hay làm” những chiếc đèn Trung Thu cho chính mình.
Ậy, còn hơn chế tạo bom nguyên tử trong phòng thí nghiệm, đứa nào cũng hết sức bí mật về chiếc đèn Trung Thu của mình. Vì, trong cái đêm chính hiệu chị Hằng ló mặt cùng chú Cuội nhìn xuống tụi tôi dưới trần gian từ “ánh trăng trắng ngà, có cây đa to”… là tụi tôi sẽ cùng nhau đi rước đèn từ đầu làng đến cuối xóm. Vừa đi, vừa bình phẩm xem đèn Trung Thu của đứa nào ngầu nhứt. Tất nhiên là không tính lồng đèn đi mua từ Chợ Lớn hay ở đường Lương Nhữ Học về. Vì lồng đèn mua thì quá đẹp nhưng lại không bằng công sức của chính mình nên tụi tôi chẳng thèm chơi. Nói vậy chứ, nhiều khi nhìn lồng đèn mua từ tiệm sao thấy nó đẹp và lung linh sắc màu quá nhưng khổ một nỗi sắc màu của lồng đèn lại không phù hợp với sắc màu đồng tiền của mẹ cha. Tôi còn nhớ đến thằng Ti, ba nó buôn bán trong Chợ Lớn, mùa Trung Thu năm nọ mua cho nó cái lồng đèn con cá to đùng, đẹp ơi là đẹp nhưng khi đang rước đèn, cây đèn cầy cắm không chặt vào cái lò xo kẽm nho nhỏ cố định trong thanh tre nên ngã xuống và bốc cháy. Nó khóc hù hụ. Thế là mất vui cho nó, cũng như tụi tôi mùa Trung Thu năm đó…
Loại đèn Trung Thu dễ làm nhất, dành cho con gái có tay chân tỉ mỉ khéo léo, là đèn xếp. Tụi con gái lấy giấy tập, giấy trắng, tỉ mẩn gấp những tờ giấy lại theo chiều dọc, sau đó cắt một miếng giấy hình tròn làm đế, rồi cắt tiếp một hình tròn khác và khoét một lỗ tròn chính giữa làm miệng đèn. Tiếp đến tụi nó lấy keo dán miếng giấy trắng đã gấp vào đế và miệng đèn. Xong, tụi nó đã có cây đèn Trung Thu gấp lên, xuống. Đứa nào có “hoa tay” thì vẽ hình hoa lá cành lên tờ giấy trước khi gấp thì lồng đèn này đâu có thua đèn Trung Thu của tụi con trai.
Riêng bọn con trai tụi tôi thì có vẻ “công nghiệp sắt, thép” hơn. Thằng nào làm biếng nhớt thây thì làm lồng đèn “dẹp”. Tụi nó chỉ có công lấy lon sữa bò, lấy kéo cắt dọc thân lon, khoét miệng trên rồi đập hai đầu lại. Bây giờ, chính giữa thân lon sữa bò phình ra, tạo thành những khe hở để khi cắm cây đèn cầy vào thì ánh sáng cũng soi sáng được một khoảng không gian chút chút nào đó.
Đến đúng đêm 14, sau bảy giờ tối là tụi tôi bắt đầu đốt lồng đèn Trung Thu, rồi đi lên đi xuống, dọc con hẻm. Thời ấy, con hẻm nghèo, chỉ có một vài cột điện với bóng đèn hiu hắt, lặng câm nên những ngọn đèn Trung Thu tỏa sáng, soi rõ từng gương mặt lũ trẻ đang hân hoan rước đèn chí chóe. Tiếng bình luận đèn xấu, đèn đẹp vang lên ỏm tỏi. Thỉnh thoảng có đứa ngễnh ngãng sao đó lại làm cháy lồng đèn. Đó là dịp cho chúng tôi bu vô, đứng… nhìn một cách khoái trá dù cho đứa bạn mình đang eo sèo đau khổ..."
- NHỮNG CHIẾC ĐÈN TRUNG THU TUỔI NHỎ 🌿 Lê Văn Nghĩa -