01/08/2026
Księstwo Góralskie. Rewitalizujemy dziedzictwo kulturowe zakopiańskiej Szkoły Snycerskiej, przekształconej w Cesarsko-Królewską Zawodową Szkołę Przemysłu Drzewnego, a po odzyskaniu przez Polskę niepodległości - w Państwową Szkołę Przemysłu Drzewnego. Z okresu 20-lecia międzywojennego pochodzi to zdjęcie.
Złoty wiek szkoły (lata 20. XX wieku): W 1922 r. dyrektorem został wybitny architekt i rzeźbiarz Karol Stryjeński.
Światowy sukces w Paryżu (1925): Na prestiżowej Międzynarodowej Wystawie Sztuk Dekoracyjnych w Paryżu w 1925 roku szkoła i jej uczniowie zdobyli liczne nagrody, w tym Grand Prix za słynną „Kapliczkę polską” autorstwa absolwenta Jana Szczepkowskiego. Wtedy narodził się fenomen stylu art déco w polskim wydaniu, mocno czerpiący z Podhala.
Unikalny styl zakopiański: Uczniowie łączyli nowoczesne prądy (kubizm, futuryzm) z tradycyjną podhalańską sztuką ludową i snycerstwem. Do dziś obiekty z sygnaturą PSPD są poszukiwanymi dziełami sztuki.
Wybuch II wojny światowej przerwał ten rozkwit. Okupanci zlikwidowali polską placówkę i w 1940 roku utworzyli w jej miejsce Państwową Szkołę Zawodową Góralskiej Sztuki Ludowej, kontrolowaną przez kolaboracyjny komitet Goralenvolk, służącą celom germanizacyjnym. Zakazano nowoczesnych form artystycznych, przekształcając szkołę w rzemieślniczą zawodówkę nastawioną na masową produkcję seryjnych pamiątek i mebli w uproszczonym stylu góralskim.
Po wojnie, w 1945 r., szkołę reaktywowano pod dawną nazwą, a do pracy powrócił m.in. wybitny rzeźbiarz Antoni Kenar. Jednak w 1948 roku władze komunistyczne przeprowadziły reformę i podzieliły placówkę na dwie niezależne instytucje:
Nurt artystyczny (wydział rzeźby) przejęło Ministerstwo Kultury, tworząc szkołę plastyczną, która dziś funkcjonuje jako słynne Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych im. Antoniego Kenara w Zakopanem.
Nurt rzemieślniczo-techniczny (wydziały stolarskie i budowlane) przekształcono w szkołę zawodową, której tradycje kontynuuje obecnie Zespół Szkół Budowlanych im. dra Władysława Matlakowskiego.
Księstwo Góralskie wróciło do korzeni i tworzy w obu tych nurtach - architektoniczno-budowlanym i plastyczno - rzeźbiarskim.
