12/05/2026
သားငယ်အတွက် မျက်ရည်များမှ ပေါက်ဖွားလာသော တက္ကသိုလ်ကြီး
ဒီကနေ့ခေတ် ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး တက္ကသိုလ်တွေကို ပြပါဆိုရင် အမေရိကန်နိုင်ငံက စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ် (Stanford University) က ထိပ်ဆုံးစာရင်းမှာ အမြဲပါဝင်ပါတယ်။ ဂူဂယ်လ် ၊ Yahoo နဲ့ Nike စတဲ့ ကမ္ဘာကျော် ဧရာမ ကုမ္ပဏီကြီးတွေကို တည်ထောင်ခဲ့သူတွေဟာ ဒီကျောင်းထွက်တွေချည်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီလောက် ကြီးကျယ်ခမ်းနားတဲ့ တက္ကသိုလ်ကြီးဟာ အစိုးရရဲ့ စီမံကိန်း တစ်ခုအနေနဲ့ စတင်ခဲ့တာ မဟုတ်ပါဘူး။ မိဘနှစ်ပါးရဲ့ ရင်ကွဲနာကျဖွယ် သောက နဲ့ သေဆုံးသွားတဲ့ သားငယ်လေးအပေါ် ထားရှိတဲ့ အချစ်တွေကနေ အစပြုခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။
၁၈၈၄ ခုနှစ်မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်ရဲ့ အချမ်းသာဆုံး သူဌေးကြီးနဲ့ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဟောင်း Leland Stanford နဲ့ ဇနီးဖြစ်သူ Jane တို့ဟာ ဥရောပကို မိသားစု ခရီးထွက်ခဲ့ကြပါတယ်။
သူတို့မှာ မွေးဖွားဖို့ ၁၈ နှစ်တိုင်တိုင် စောင့်စားခဲ့ရတဲ့ အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ် Leland Stanford Jr. ဆိုတဲ့ သားလေး တစ်ယောက်တည်း ရှိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အီတလီနိုင်ငံကို အရောက်မှာ သားဖြစ်သူဟာ အူရောင်ငန်းဖျား ရောဂါနဲ့ ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားခဲ့ပါတယ်။ နှစ်ပေါင်းများစွာစောင့်ပြီးမှ ခက်ခက်ခဲခဲရလာတဲ့ တစ်ဦးတည်းသော သားလေး ဆုံးရှုံးလိုက်ရတဲ့အတွက် လီလန် တို့ ဇနီးမောင်နှံဟာ အသက်ရှင်လျက်နဲ့ ငရဲကျသလို ခံစားခဲ့ရပါတယ်။
သားလေး သေဆုံးသွားပြီးနောက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေတဲ့ ဖခင်ဖြစ်သူ လီလန် ဟာ ဇနီးဖြစ်သူကို သမိုင်းဝင် စကားတစ်ခွန်း ပြောခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီစကားကတော့ "The children of California shall be our children" (ကယ်လီဖိုးနီးယားက ကလေးတွေအားလုံးကို ငါတို့ရဲ့ သားသမီးတွေလို့ပဲ သတ်မှတ်ကြရအောင်) ဆိုတဲ့ စကားပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
သူတို့ဟာ သားလေးအတွက် အထိမ်းအမှတ် ကျောက်တိုင်တွေ တည်ဆောက်မယ့် အစား၊ ကလေးတွေ ပညာသင်ကြားနိုင်မယ့် ဧရာမ တက္ကသိုလ်ကြီး တစ်ခုကို တည်ဆောက်ဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်ကြပါတယ်။
ဒီလိုနဲ့ ၁၈၈၅ ခုနှစ်မှာ တက္ကသိုလ် တည်ထောင်မယ့် အစီအစဉ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ၁၈၉၁ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့မှာတော့ Leland Stanford Junior University ကို တရားဝင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပါတယ်။
စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်ကို ဆောက်လုပ်တဲ့ နေရာကတော့ လီလန် တို့ မိသားစု ပိုင်ဆိုင်တဲ့ ဧက ၈,၁၀၀ ကျော် ကျယ်ဝန်းတဲ့ မြင်းမွေးမြူရေး ခြံကြီး ထဲမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဒီကနေ့အချိန်ထိ ကျောင်းသားတွေက စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်ကို ချစ်စနိုးနဲ့ The Farm လို့ ခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြပါတယ်။ ကျောင်းစဖွင့်တဲ့ အချိန်မှာ ပညာရေးကို အခမဲ့ သင်ကြားခွင့် ပြုခဲ့ပြီး အဲဒီခေတ်က ရှားပါးတဲ့ ယောက်ျားလေး၊ မိန်းကလေး အတူတကွ ပညာသင်ကြားနိုင်တဲ့ (Co-educational) စနစ်ကိုပါ အမြော်အမြင်ရှိရှိ ကျင့်သုံးခဲ့ပါတယ်။
ကျောင်းဖွင့်ပြီး ၂ နှစ်အကြာ (၁၈၉၃) မှာတော့ ဖခင်ကြီး လီလန် စတန်းဖို့ဒ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပါတယ်။ သူသေဆုံးပြီးနောက် အစိုးရက တရားစွဲဆိုမှုတွေကြောင့် ဥပဒေအရ ဘဏ်အကောင့်တွေ အားလုံးကို ပိတ်သိမ်းလိုက်တဲ့အတွက် ကျောင်းဟာ ငွေကြေး အကျပ်အတည်း အကြီးအကျယ် ဆိုက်ပါတော့တယ်။
ကျောင်းပိတ်ရမယ့် အခြေအနေ ရောက်လာတဲ့အခါ မိခင်ကြီး ဂျိန်း စတန်းဖို့ဒ် ဟာ ကိုယ်ပိုင် အသုံးစရိတ်တွေကို အလွန်အမင်း ချွေတာလိုက်ပြီး ဆရာတွေရဲ့ လစာကို သူမရဲ့ ကိုယ်ပိုင်အိတ်ကပ်ထဲကနေ ပေးခဲ့ပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ သူမ ပိုင်ဆိုင်တဲ့ လက်ဝတ်ရတနာတွေကိုပါ ရောင်းချပြီး တက္ကသိုလ်ကြီး ဆက်လက် ရှင်သန်နိုင်အောင် အသက်ဆက်ပေးခဲ့ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ၁၉၀၆ ခုနှစ်မှာ ဆန်ဖရန်စစ္စကို ငလျင်ကြီး လှုပ်ခတ်တဲ့အခါ ကျောင်းရဲ့ အဆောက်အအုံ တော်တော်များများ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကျောင်းသူကျောင်းသားတွေနဲ့ အုပ်ချုပ်သူတွေရဲ့ မဆုတ်မနစ်တဲ့ ဇွဲလုံ့လတွေကြောင့် အမြန်ဆုံး ပြန်လည် ပြုပြင်တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်ဟာ အမေရိကန် အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရဲ့ နည်းပညာ တော်လှန်ရေးမှာ အဓိက အခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီးမှာ တက္ကသိုလ်ရဲ့ အင်ဂျင်နီယာ ပါမောက္ခ တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ Frederick Terman ဟာ ကျောင်းသားတွေကို ဘွဲ့ရရင် အရှေ့ဘက်ကမ်းက နာမည်ကြီး ကုမ္ပဏီတွေဆီ သွားအလုပ်မလုပ်ဘဲ ကိုယ်ပိုင် နည်းပညာ ကုမ္ပဏီတွေ ထောင်ဖို့ တိုက်တွန်းခဲ့ပါတယ်။
ကျောင်းပိုင် မြေနေရာတွေကိုလည်း ကုမ္ပဏီတွေအတွက် အသုံးပြုခွင့်ပေးခဲ့ပါတယ်။ သူရဲ့ တိုက်တွန်းမှုနဲ့ အတူ ကျောင်းသားဟောင်း William Hewlett နဲ့ David Packard တို့ဟာ ကားဂိုဒေါင်လေးတစ်ခုထဲမှာ HP (Hewlett-Packard) ကုမ္ပဏီကို စတင် တည်ထောင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါဟာ ကမ္ဘာကျော် ဆီလီကွန်တောင်ကြား (Silicon Valley) ကြီး ဖြစ်ပေါ်လာစေဖို့ မျိုးစေ့ချပေးမှုလို့ ဆိုရမှာပဲဖြစ်ပါတယ်။
လက်ရှိအချိန် ဒီတက္ကသိုလ်မှာ စာသင်သားပေါင်း ၁၇၀၀၀ကျော် တက်ရောက်နေပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးတက္ကသိုလ်များစာရင်းမှာ တတိယနေရာကို ရရှိထားတဲ့ တက္ကသိုလ်လည်းဖြစ်ပါတယ်။
စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်ဟာ မိဘနှစ်ပါးရဲ့ ကြေကွဲဖွယ် သောက ကနေ စတင်ခဲ့ပေမဲ့ ဒီကနေ့မှာတော့ ကမ္ဘာကြီးကို ပြောင်းလဲစေမယ့် ခေါင်းဆောင်တွေ၊ သိပ္ပံပညာရှင်တွေနဲ့ စွန့်ဦးတီထွင်သူတွေကို မွေးထုတ်ပေးနေတဲ့ နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပါပြီ။
တဦးတည်းသော သားလေးအတွက် ရည်စူးပြီး တည်ဆောက်ခဲ့တဲ့ ကျောင်းတော်ကြီးဟာ ဒီကနေ့မှာတော့ ကမ္ဘာတဝန်းက သားသမီး ထောင်ပေါင်းများစွာ ရဲ့ ဘဝတွေကို မြှင့်တင်ပေးနေတဲ့ ဉာဏ်ပညာ ရတနာသိုက်ကြီး အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပါတယ်။
