11/04/2026
ශ්රී ලංකාවේ තෙත් කලාපයෙන් ප්රථම වරට 'ටින්ෆොයිල් බාර්බ්' (Tinfoil Barb) මත්ස්යයා වාර්තා කිරීම
මෙම පර්යේෂණ පත්රිකාව මගින් ශ්රී ලංකාවේ මිරිදිය පද්ධතියට ආක්රමණශීලී විය හැකි 'ටින්ෆොයිල් බාර්බ්' (Barbonymus schwanenfeldii) නම් මත්ස්ය විශේෂය මෙරට තෙත් කලාපයෙන් ප්රථම වරට හමුවීම පිළිබඳව විද්යාත්මක තොරතුරු ඉදිරිපත් කරයි. 2026 වසරේදී ප්රකාශයට පත් කරන ලද මෙම අධ්යයනය ශ්රී ලංකා විවෘත විශ්වවිද්යාලයේ සත්ත්ව විද්යා අංශයේ පර්යේෂකයන් කණ්ඩායමක් විසින් සිදු කරන ලද්දකි. මීට පෙර මෙම මත්ස්යයා ශ්රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් මහවැලි ගඟ ආශ්රිතව පමණක් වාර්තා වී තිබුණද, මෙම නව සොයාගැනීමත් සමඟ ඔවුන් කළු ගඟ ද්රෝණිය දක්වා ව්යාප්ත වී ඇති බව තහවුරු වී ඇත.
'ටින්ෆොයිල් බාර්බ්' යනු ගිනිකොනදිග ආසියාවේ මීකොං සහ චාඕ ප්රායා ගංගා ද්රෝණිවලට ආවේණික මත්ස්ය විශේෂයකි. මොවුන් සර්වභක්ෂක සතුන් වන අතර ඉතා වේගයෙන් බෝවීමේ හැකියාව සහ ඕනෑම පරිසරයකට අනුවර්තනය වීමේ හැකියාව සතු වේ. මෙම මත්ස්යයා විසිතුරු මත්ස්ය කර්මාන්තය සඳහා ලොව පුරා ප්රසිද්ධියට පත් වී ඇති අතර, ශ්රී ලංකාවේ ස්වභාවික ජල පද්ධතිවලට මොවුන් ඇතුළු වී ඇත්තේ විසිතුරු මත්ස්ය ටැංකිවලින් හෝ මත්ස්ය වගා මධ්යස්ථානවලින් අහම්බෙන් මුදා හැරීමෙනි.
පර්යේෂකයන්ට අනුව, 2024 ඔක්තෝබර් මාසයේදී කළුතර දිස්ත්රික්කයේ හොරණ ප්රදේශයේ කළු ගඟේ අතු ගංගාවක් වන 'මාවක් ඔය' ආශ්රිතව සිදු කළ පරීක්ෂණවලදී මෙම මත්ස්යයන් රංචු වශයෙන් හඳුනාගෙන ඇත. එහිදී අල්ලා ගන්නා ලද සෙන්ටිමීටර 13ක පමණ දිගින් යුත් පිරිමි මත්ස්යයෙකු වැඩිදුර අධ්යයනය සඳහා විවෘත විශ්වවිද්යාලයේ සත්ත්ව විද්යා කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර ඇත. ප්රදේශයේ ධීවරයන්ගෙන් ලබාගත් තොරතුරුවලට අනුව, මෙම මත්ස්යයා පසුගිය වසරක පමණ කාලයක සිට එම ප්රදේශයේ දැකගත හැකි වී ඇත. 2016 සහ 2017 වසරවල ඇති වූ දැවැන්ත ගංවතුර තත්ත්වයන් මෙම මත්ස්යයන් වගා පොකුණුවලින් ස්වභාවික ජල මූලාශ්රවලට එකතු වීමට හේතු වන්නට ඇතැයි පර්යේෂකයෝ අනුමාන කරති.
මෙම මත්ස්යයා තෙත් කලාපයට පැමිණීම දැඩි පාරිසරික අවදානමක් ලෙස පර්යේෂණ පත්රිකාව පෙන්වා දෙයි. ශ්රී ලංකාවේ තෙත් කලාපය යනු ලොව ජෛව විවිධත්වයෙන් ඉහළම ප්රදේශයක් වන අතර, මෙරටට ආවේණික මිරිදිය මත්ස්ය විශේෂ රැසක් ජීවත් වන්නේ මෙම කලාපයේය. ටින්ෆොයිල් බාර්බ් මත්ස්යයා ආහාර සහ වාසස්ථාන සඳහා මෙම ආවේණික මත්ස්යයන් සමඟ තරඟ වැදීම නිසා, දේශීය මත්ස්ය ගහනය ශීඝ්රයෙන් පහත වැටීමේ තර්ජනයක් පවතී.
මෙම පර්යේෂණය මගින් අවධාරණය කරන්නේ ආක්රමණශීලී මත්ස්ය විශේෂ ව්යාප්ත වීම පාලනය කිරීම සඳහා වහාම ක්රියාත්මක වන කළමනාකරණ සැලසුම් අවශ්ය බවයි. විසිතුරු මත්ස්යයන් ස්වභාවික පරිසරයට මුදා හැරීමෙන් සිදුවන විනාශය පිළිබඳව ජනතාව දැනුවත් කිරීමේ වැදගත්කම සහ මෙවැනි මත්ස්යයන්ගේ ව්යාප්තිය පිළිබඳව අඛණ්ඩව විමර්ශනය කිරීමේ අවශ්යතාවය මෙම ලිපිය මගින් මනාව පැහැදිලි කරයි.
✒ Research team: K. D. B. Nilanga, W. L. D. Rathnasooriya and D. M. B. Prabhashwara
🔗 DOI: http://doi.org/10.4038/sljas.v31i1.7633
📰 Issue: Sri Lanka J. Aquat. Sci. 31(1) (2026): 75-77
📅 Published: 15.03.2026
♡ ⎙ㅤ ⌲
ˡᶦᵏᵉ ˢᵃᵛᵉ ˢʰᵃʳᵉ
#පරිසර_සමාගම
