05/12/2020
ડ્રેગનનું વતન મેક્સિકો છે. પરંતુ તેનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન, ચીન, થાઇલેન્ડ, વિયેતનામમાં થાય છે. જ્યારે તેમની માગ અમેરીકા. યુરોપીયન યુનિયનના કેટલાક દેશોમાં છેલ્લા થોડા વર્ષમાં વધી છે. ભારતમાં અને તેમાં ગુજરાતમાં સાહસિક ખેડૂતોએ ડ્રેગન ફ્રૂટનું વાવેતર કચ્છ અને દક્ષિણ ગુજરાતમાં શરૂ કર્યું છે. તેમના અનૂભવ પ્રમાણે આ ફળ સારો નફો રળી આપે છે. આ ફળથી આરોગ્યલક્ષી ફાયદાના અને તેના પલ્પમાં થી જ્યુસ બનતું હોવાથી તેના માગ વધુ રહે છે. આ ફ્રૂટથી ડાયબિટીશ-બીના દર્દીઓ માટે ફાયદાકારક છે. તે મધુપ્રમેહ મટાડતું નથી, પરંતુ લોહીમાં સુગરનું પ્રમાણ નિયંત્રણમાં રાખવામાં મદદરૂપ થાય છે. તે કોલેસ્ટ્રોલ કન્ટ્રોલમાં રાખે છે. તે હ્રદયની બિમારી ઘટાડે છે. હેમોગ્લોબિનનું જોખમ ઘટાડે છે. વજન નિયંત્રણમાં રાખવામાં મદદ કરે છે. વ્યક્તિની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે. શરીર કોષોની સારવાર કરે છે. આમ આરોગ્યપ્રદ અનેક ફાયદા છે. કેવી રીતે રોપવા ડ્રેગન ફ્રૂટના છોડઃ ડ્રેગન ફ્રૂટ બન્ને રેતાળ અને કોરાળું જમીનમાં ઉગે છે. તે કેકેટ્સ પરીવારનું ફળ હોવાથી તેની પાણીની જરૂરીયાત ઓછી હોય છે. બીજ રોપી આ ફળ ઉગાડી શકાય છે, જો કે જાણકારોના મતે તેના ઝાડમાંથી 20 સેન્ટીમીટર કાપી જો તેને રોપવામાં આવે તો તે છોડની સફળતા બીજમાંથી ઉગેલા છોડ કરતાં વધુ રહે છે. બે રોપા વચ્ચેનું અંતર ઓછામાં ઓછું 2 મીટર X 2 મીટરનું રાખવું હિતાવહ છે. છોડ રોપવા માટે 60 સેન્ટીમીટર x 60 સેન્ટી મીટર x 60 સેન્ટીમીટરનો ખાડો કરવો જોઇએ. રોપ વાવ્યાં પછી, ખાડો ટોપ સોઇલ થી ભરો ત્યારે તેની સાથે 100 ગ્રામ સુપર ફોસ્ફેટ ખાતરનું મીશ્રણ કરી નાંખો. આ ફળના સારા ઉત્પાદન માટે છોડને લાકડી કે સીમેન્ટનો કોલમનો ટેકો આપો. હજુ આ ફળને કોઇ રોગ લાગવાના કે જંતુથી નુકશાનના સમાચાર પ્રાપ્ત થયાં નથી. પ્રથમ વરસે જ તેને ફળ બેસવા શરૂ થાય છે. તેમાથી મે થી જૂન વચ્ચે ફૂળ બેસે છે અને ઓગષ્ટ થી ડિસેમ્બરની વચ્ચે ફળ આપે છે. બજાર કેવું છે અને નફો મળે કે નહી? એક એકર જમીન ઉપર 1700 જેટલા છોડ વાવી શકાય છે. ડ્રેગન ફ્રૂટના અનેક પ્રકાર છે જો કે બે મુખ્ય જાત જોઇએ પીન્ક છાલ અને પીન્ક પલ્પ તથા પીન્ક છાલ અને સફેદ પલ્પ તો તે બજારમાં રૂપીયા 125 થી 300 રૂપીયા કિલોના ભાવે વેચાય છે. રોપાની ખરીદી થી લઇ લણણી સુધીના તમામ પ્રકારના ખર્ચ ગણીએ તો પ્રતિ એકર અંદાજ રૂપીયા 70 થી 80,000 જેટલો આવે છે. પ્રતિ છોડ પ્રતિ વર્ષ લગભગ 20 થી 25 કિલો ફળનું ઉત્પાદન આપે છે. આમ પ્રતિ એકર લગભગ પાચ ટન ફળનું વાર્ષિક ઉત્પાદન થાય છે. અગર માત્ર રૂપીયા 125 પ્રતિ કિલોનો ભાવ પણ પકડી તો ખેડૂતને ખર્ચ બાદ કરતાં ઓછામાં ઓછો પ્રતિ એકર રૂપીયા પાંચ લાખનો નફો શાંતીથી રળી આપે છે. ભારત અને ગુજરાતમાં તેનું વાવેતર એવું કહેવાય છે કે ભારત સર્વરપ્રથમ કેરલાના ખેડૂતોએ ડ્રેગન ફ્રૂટની ખેતી આજ થી પાંચ સાત વર્ષ પહેલા શરૂ કરી હતી. આ ઉપરાંત હવે પશ્ચિમ બંગાળ, મધ્યપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્રમાં આ પળની બાગાયતી ખેતી વધી રહી છે. જ્યાં સુધી ગુજરાતનો સવાલ છે, કચ્છમાં તેનો સર્વપ્રથમ પ્રયોગ થયો અને છેલ્લા ત્રણ-ચાર વર્ષથી દક્ષિણ ગુજરાતના ખેડૂતોને આ બાગાયતી પાક ઉગાડવાનું શરૂ કર્યું છે. રાજ્યમાં અંદાજે 25,000 થી 30,000 હજાર છોડ ઉગાડ્યાં છે, તેવો પ્રાથમીક અંદાજ છે, હજુ સુધી તેના સરકારી અધિકૃત આંકડા જાહેર થયા નથી. દક્ષિણ ગુજરાતના ખેડૂતોનો ખૂબ સારો અનૂભવ રહ્યો છે અને સારો નફો બુક કરી રહ્યાંના સમાચાર છે. દેશમાં લગભગ 100 મેટ્રીક ટનનું વાર્ષિક ઉત્પાદન થાય છે. વૈશ્વિક બજાર વિશ્વમાં જે દેશોમાં આ ફળનું ઉત્પાદન થાય છે, તેમાં વિયેતનામનું ટોચ પર છે. ત્યાં 20,000 હેક્ટર જમીન ઉપર વરસે નવ લાખ ટન ફળનું ઉત્પાદન થાય છે. જે મોટા ભાગે ચીન, સીંગાપોર, યુરોપના દેશો, અમેરીકા, જાપાન, કેનેડા અને ઇન્ડોનેશિયા જેવા દેશોમાં નિકાસ થાય છે. વિયેતનામે 2016માં 895 મિલયન યુએસ ડોલરની કિંમતના ડ્રેગન ફ્રૂટની નિકાસ કરી હતી, જે તેના ફળોની કુલ નિકાસનો 50 ટકા જેટલો હિસ્સો છે. વિયેતનામમાં ડ્રેગન ફ્રૂટનું જેટલું ઉત્પાદન થાય છે, તેમાંથા 70 ટકા વપરાશ માત્ર ચીન કરતું આવ્યું છે. જો કે છેલ્લા એક બે વર્ષથી ચીને વિયેતનામના ફળની ચકાસણીના ધોરણો વધુ કડક કર્યાં છે કારણકે તેની વાર્ષિક આયાતનો વૃધ્ધિ દર 43 ટકા જેટલો ઉંચો હતો. ચીનમાં ઘર આંગણે આ ફળની ખેતી વધી રહી છે. તેની સીધી સ્પર્ધા વિયેતનામના ઉત્પાદકોને નડી રહી છે. જો કે ગત વરસે આ ફળની માગ યુરોપીયન દેશમાં સ્થિર થઇ ગયેલી જોવા મળે છે. બજારની વાત કરીએ તો માત્ર યુનાઇટેડ કિંગડમમાં જ ડ્રેગન ફ્રૂટનું વેચાણ 2014-15માં 50 ટન જેટલુ થયું હતું. આ ઉપરાંત મલેશિયા, થાઇલેન્ડ, ફિલીપાઇન્સ, કોલંબિયા, ઇઝરાયલ, અને ઇક્વાડોરમાં આ ફળની બાગાયતી ખેતી થાય છે. તેમાં ઇકવાડોરમા તો વર્ષ 2015માં 1000 ટન અને 2016માં 1200 ટન ફળનું ઉત્પાદન થયું હતું, અમેરીકામાં છેલ્લા થોડા વર્ષથી આ ફળની માગ વધી છે. કારણકે ગ્રાહકોમાં તેના સ્વાસ્થયને લગતા લાભ વિશે જાગૃતી આવી છે. અમેરીકા નીકારાગુવા, કોલંબિયા, ઇક્વાડોર, વિયેતનામ, થાઇલેન્ડ અને મલેશિયાથી આ ફળની આયાત કરે છે. આ ઉપરાંત ઘરઆંગણે પણ ખેડૂતો આ ફળની ખેતી શરૂ કરી દિધી છે. અત્યાર સુધી 95 ટકા ફળ કાચા ખવાતા હતાં, જો કે હવે તેના સફેદ કે પીન્ક પલ્પમાં થી જ્યુસ બનાવી તેનું વેચાણ શરૂ થયું છે. તેથી તેની માગ વધી રહી છે.
