Wat zijn de openingstijden?

Dinsdag 09:00 - 16:30 Woensdag 09:00 - 16:30 Donderdag 09:00 - 16:30 Vrijdag 09:00 - 16:30

Cegesoma, 29 Square de l'Aviation/Luchtvaartsquare 29, Anderlecht (2026)

21/05/2026

𝐍𝐨𝐭𝐫𝐞 𝐜𝐨𝐥𝐥è𝐠𝐮𝐞 𝐛é𝐧é𝐯𝐨𝐥𝐞 𝐞𝐭 𝐚𝐦𝐢 𝐀𝐥𝐞𝐱𝐚𝐧𝐝𝐫𝐞 𝐒𝐭𝐫𝐨ï𝐧𝐨𝐯𝐬𝐤𝐲 𝐧𝐨𝐮𝐬 𝐚 𝐪𝐮𝐢𝐭𝐭é𝐬
(NL versie hieronder)
Ce mercredi 13 mai 2026 est à marquer d’une pierre noire pour le CegeSoma. Alexandre Stroïnovsky a en effet perdu ce jour-là le combat qu’il menait depuis plusieurs mois contre la maladie. Bénévole au CegeSoma depuis mars 2020, il était une des principales chevilles ouvrières du projet Resistance in Belgium.
À de très rares exceptions près, il était présent tous les lundis pour encoder dans des fichiers Excel les dossiers de résistants de la Seconde Guerre mondiale : d’abord ceux des membres du petit mouvement L100, puis des agents de renseignements et d’action, des résistants par la presse clandestine, des résistants civils, et enfin depuis novembre 2024, des résistants armés.
Travaillant avec le plus grand sérieux, il avait l’art de mettre de la bonne humeur parmi l’équipe du lundi grâce à ses riches anecdotes et ses blagues désopilantes. Il participait aussi fréquemment aux activités scientifiques organisées par le CegeSoma. Apprécié de toutes et tous pour sa rigueur, son ingéniosité, son enthousiasme et son sens de l’humour inégalable, il laisse une empreinte indélébile dans le cœur de celles et ceux qui l’ont côtoyé.

𝐎𝐧𝐳𝐞 𝐜𝐨𝐥𝐥𝐞𝐠𝐚-𝐯𝐫𝐢𝐣𝐰𝐢𝐥𝐥𝐢𝐠𝐞𝐫 𝐞𝐧 𝐯𝐫𝐢𝐞𝐧𝐝 𝐀𝐥𝐞𝐱𝐚𝐧𝐝𝐫𝐞 𝐒𝐭𝐫𝐨ï𝐧𝐨𝐯𝐬𝐤𝐲 𝐡𝐞𝐞𝐟𝐭 𝐨𝐧𝐬 𝐯𝐞𝐫𝐥𝐚𝐭𝐞𝐧

Woensdag 13 mei 2026 was een trieste dag voor het CegeSoma. Die dag heeft Alexandre Stroïnovsky de strijd verloren tegen de ziekte die hem enkele maanden geleden trof. Hij was sinds maart 2020 vrijwilliger bij het CegeSoma en was een van de sterkhouders van het project Resistance in Belgium.
Elke maandag, op enkele schaarse uitzonderingen na, was hij trouw op post om in Excelbestanden de gegevens te coderen van weerstanders tijdens de Tweede Wereldoorlog. Eerst die over de leden van de kleine verzetsbeweging L100, dan die van de inlichtings- en actieagenten, van de weerstanders door de sluikpers, de burgerlijke weerstanders en – vanaf november 2024 – van de gewapende weerstanders.
Hij werkte met de grootst mogelijke ernst, maar tezelfdertijd zorgde hij voor een uitstekende sfeer in het ploegje van de maandag met zijn vele anekdotes en zijn hilarische grapjes. Hij nam ook dikwijls deel aan de wetenschappelijke activiteiten van het CegeSoma.
Iedereen hield van hem om zijn nauwgezetheid, zijn vindingrijkheid, zijn enthousiasme en zijn onvergelijkelijke zin voor humor. Zo laat hij een onuitwisbare herinnering na in het hart van iedereen die hem heeft gekend.

20/05/2026

Het CegeSoma had het genoegen om op woensdag 20 mei Jan-Willem Stutje te verwelkomen. Geïnterviewd door Widukind De Ridder stelde hij zijn boek "Folterfabriek Buchenwald. Overleven en collaboreren in een Duits concentratiekamp" voor.
Via zijn analyse van het 'kapo'-systeem in het concentratiekamp Buchenwald bracht hij de machtsverhoudingen, politieke breuklijnen en morele dilemma’s aan het licht, maar ook de manier waarop de SS gebruikmaakte van de militante tradities en de organisatorische discipline van de arbeidersbeweging om het 'univers concentrationnaire' (David Rousset) te structureren en te controleren.

Le CegeSoma avait le plaisir d’accueillir ce mercredi 20 mai Jan-Willem Stutje. Interviewé par Widukind De Ridder, il a présenté son ouvrage ‘Folterfabriek Buchenwald. Overleven en collaboreren in een Duits concentratiekamp’ (L’usine de torture de Buchenwald. Survivre et collaborer dans un camp de concentration allemand).
À travers son analyse du système des kapos dans le camp de Buchenwald, il a mis en évidence les rapports de force, les fractures politiques et les dilemmes moraux présents ainsi que la façon dont les SS se sont appuyés sur les traditions militantes et la discipline organisationnelle du mouvement ouvrier pour structurer et contrôler l’univers concentrationnaire.

15/05/2026

𝐏𝐫𝐢𝐝𝐞 𝐖𝐞𝐞𝐤 🏳️‍🌈 𝐢𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐑𝐢𝐣𝐤𝐬𝐚𝐫𝐜𝐡𝐢𝐞𝐟 – 𝐃𝐞 𝐢𝐧𝐯𝐥𝐨𝐞𝐝 𝐯𝐚𝐧 𝐝𝐞 𝐊𝐨𝐮𝐝𝐞 𝐎𝐨𝐫𝐥𝐨𝐠 𝐨𝐩 𝐡𝐞𝐭 𝐬𝐨𝐜𝐢𝐚𝐥𝐞 𝐞𝐧 𝐜𝐮𝐥𝐭𝐮𝐫𝐞𝐥𝐞 𝐥𝐞𝐯𝐞𝐧 𝐢𝐧 𝐁𝐞𝐥𝐠𝐢ë

In juni 1980 organiseerde De Rooie Vlinder (1976-1981), een “socialistisch-feministische actiegroep voor de bevrijding van homoseksualiteit”, voornamelijk samengesteld uit trotskisten, maoïsten, communisten en anarchisten, een theatervoorstelling (“flikkerkomedie”) in het cultureel centrum King Kong in Antwerpen. Dit centrum vormde in Antwerpen een dynamische plek op het kruispunt van cinema, debat en activisme. Naast een ruime keuze aan filmklassiekers en hedendaagse kunst- en essayfilms bood King Kong ook een platform voor geëngageerde documentaires, feministische en/of q***r films, evenals voor de Derde Cinema (Tercer Cine), die zowel politiek als revolutionair was. Films die buiten de commerciële circuits waren gemaakt, werden er vertoond, en de voorstellingen gingen vaak gepaard met een inleiding en een debat, waardoor ze in hun actuele context konden worden geplaatst en de onderliggende ideologische stromingen konden worden onderzocht.
De theatervoorstelling droeg als titel “Nooit meer in de kast” en werd opgevoerd door een theatergezelschap uit Eindhoven, “P**t van de Roze Driehoek”.
In het kader van hun onderzoek naar de invloed van de Koude Oorlog op het sociale en culturele leven in België analyseerden Widukind De Ridder en Michael Auwers de verschillende manieren waarop het Oost-Westconflict zijn stempel drukte op de politiek, de economie en, ruimer gezien, de Belgische samenleving.
In de context van de Koude Oorlog probeerden jongeren in de jaren zeventig en tachtig nieuwe maatschappelijke kwesties te politiseren waarvoor er schijnbaar geen plaats was binnen de bipolaire wereldorde en de toen nog grotendeels “verzuilde” sociaal-politieke structuren.
➡ Deze nieuwe onderzoekslijnen zijn te ontdekken in een artikel getiteld “New perspectives on the global Cold War and Belgium” (RBHC, 2024, nrs. 3-4):https://www.journalbelgianhistory.be/nl/system/files/article_pdf/11%20De%20Ridder%20%20Auwers%20besluit.pdf
📷 Illustratie: affiche uit de archieven van Widukind De Ridder

15/05/2026

𝐋𝐚 𝐏𝐫𝐢𝐝𝐞 𝐖𝐞𝐞𝐤 🏳️‍🌈𝐚𝐮𝐱 𝐀𝐫𝐜𝐡𝐢𝐯𝐞𝐬 𝐝𝐞 𝐥’É𝐭𝐚𝐭 – 𝐋’𝐢𝐧𝐟𝐥𝐮𝐞𝐧𝐜𝐞 𝐝𝐞 𝐥𝐚 𝐆𝐮𝐞𝐫𝐫𝐞 𝐟𝐫𝐨𝐢𝐝𝐞 𝐬𝐮𝐫 𝐥𝐚 𝐯𝐢𝐞 𝐬𝐨𝐜𝐢𝐚𝐥𝐞 𝐞𝐭 𝐜𝐮𝐥𝐭𝐮𝐫𝐞𝐥𝐥𝐞 𝐞𝐧 𝐁𝐞𝐥𝐠𝐢𝐪𝐮𝐞

En juin 1980, De Rooie Vlinder (1976-1981), groupement « socialiste-féministe d’action pour la libération de l’homosexualité » composé principalement de trotskistes, de maoïstes, de communistes et d’anarchistes organisait une représentation théâtrale (« comédie p**é » (flikkerkomedie)) au centre culturel King Kong à Anvers.
Ce centre constituait à Anvers un espace dynamique, à la croisée du cinéma, du débat et de l’activisme. En plus de proposer un vaste choix de classiques du cinéma et de films d’art et d’essai contemporains, le King Kong servait aussi de vitrine à des documentaires engagés, à des films féministes et/ou q***r, ainsi qu’au Troisième Cinéma (Tercer Cine), à la fois politique et révolutionnaire. Des films réalisés en dehors des circuits commerciaux y étaient projetés et les projections étaient souvent accompagnées d’une introduction et d’un débat, permettant de les replacer dans leur contexte d’actualité et d’en examiner les courants idéologiques sous-jacents.
La représentation théâtrale de juin 1980 était intitulée "Nooit meer in de kast" (Plus jamais dans le placard) ) et était jouée par une troupe de théâtre d’Eindhoven, « P**t van de Roze Driehoek ».
Widukind De Ridder et Michael Auwers, dans le cadre de leurs recherches sur l’influence de la Guerre froide sur la vie sociale et culturelle en Belgique, identifient de nouvelles pistes d’analyse sur les diverses manières dont le conflit Est-Ouest a marqué la politique, l’économie et, plus largement, la société belge.
Dans le contexte de la Guerre froide, les jeunes de l’époque tentaient de politiser de nouvelles questions de société pour lesquelles il ne semblait y avoir aucune place au sein de l’ordre mondial bipolaire et les structures socio-politiques à l'époque encore largement "pilarisées"
➡ Ces nouveaux axes de recherche sont à découvrir dans un article intitulé ‘New perspectives on the global cold War and Belgium (RBHC, 2024, nos 3-4) :
https://www.journalbelgianhistory.be/nl/system/files/article_pdf/11%20De%20Ridder%20%20Auwers%20besluit.pdf
📷 Illustration : affiche issue des archives de Widukind De Ridder.

14/05/2026

𝗣𝗿𝗶𝗱𝗲 𝗪𝗲𝗲𝗸 𝗶𝗻 𝗵𝗲𝘁 𝗥𝗶𝗷𝗸𝘀𝗮𝗿𝗰𝗵𝗶𝗲𝗳 🏳️‍🌈 – 𝐎𝐯𝐞𝐫 𝐝𝐞 𝐠𝐞𝐬𝐜𝐡𝐢𝐞𝐝𝐞𝐧𝐢𝐬 𝐯𝐚𝐧 𝐦𝐚𝐧𝐧𝐞𝐥𝐢𝐣𝐤𝐞 𝐡𝐨𝐦𝐨𝐬𝐞𝐤𝐬𝐮𝐚𝐥𝐢𝐭𝐞𝐢𝐭 𝐢𝐧 𝐁𝐞𝐥𝐠𝐢𝐞̈

Institutionele aandacht voor homoseksualiteit kwam er in België pas decennia nadat die, sinds de late 19de eeuw, al druk bestudeerd werd in de ons omliggende landen. In 𝑈𝑛𝑤𝑖𝑙𝑙𝑖𝑛𝑔 𝑡𝑜 𝐾𝑛𝑜𝑤 doet Wannes Dupont (University of Edinburgh) uit de doeken waarom dat het geval was. Daarvoor consulteerde hij tal van documenten uit de collecties van het Rijksarchief, waaronder honderden procesdossiers over zedenzaken gevonnist door vooral Brusselse rechtbanken, maar ook gegevens van de Vreemdelingenpolitie, het Commissariaat-Generaal van de Rijkswacht, het Antropologisch Laboratorium van de gevangenis van Vorst, het Krijgsauditoriaat, het Parket-Generaal en het Centraal Observatiegesticht van Mol.

De rijkdom van onze collecties schittert doorheen de verschillende hoofdstukken van 𝑈𝑛𝑤𝑖𝑙𝑙𝑖𝑛𝑔 𝑡𝑜 𝐾𝑛𝑜𝑤, recent gepubliceerd bij Cambridge University Press. Een schoolvoorbeeld van hoe onze collecties ten dienste staan van zowel sociale, politieke, institutionele, culturele als seksuele geschiedenis.

Van het reilen en zeilen in Brusselse homobars in uit de jaren 1880 tot de hoofdrol die België speelde in Interpol na de Tweede Wereldoorlog: in het Rijksarchief vind je het allemaal!

📖 Wannes Dupont, Unwilling to Know: Male Homosexuality at the Crossroads of Europe, 1870-1965, Cambridge University Press, 2026.

👉 Ontdek meer van onze collecties via AGATHA: https://agatha.arch.be/nl/

14/05/2026

𝐋𝐚 𝐏𝐫𝐢𝐝𝐞 𝐖𝐞𝐞𝐤 🏳️‍🌈𝐚𝐮𝐱 𝐀𝐫𝐜𝐡𝐢𝐯𝐞𝐬 𝐝𝐞 𝐥’É𝐭𝐚𝐭 – 𝐒𝐮𝐫 𝐥’𝐡𝐢𝐬𝐭𝐨𝐢𝐫𝐞 𝐝𝐞 𝐥’𝐡𝐨𝐦𝐨𝐬𝐞𝐱𝐮𝐚𝐥𝐢𝐭é 𝐦𝐚𝐬𝐜𝐮𝐥𝐢𝐧𝐞 𝐞𝐧 𝐁𝐞𝐥𝐠𝐢𝐪𝐮𝐞
En Belgique, l’homosexualité n’a suscité l’intérêt des institutions que plusieurs décennies après avoir déjà fait l’objet, dès la fin du XIXe siècle, de nombreuses études dans les pays voisins.
Dans 𝙐𝙣𝙬𝙞𝙡𝙡𝙞𝙣𝙜 𝙩𝙤 𝙆𝙣𝙤𝙬, Wannes Dupont, de l’Université d’Édimbourg, analyse les raisons de ce décalage. Ses recherches s’appuient sur de nombreux documents conservés aux Archives de l’État, notamment des centaines de dossiers judiciaires relatifs à des affaires de mœurs principalement jugées par des tribunaux bruxellois mais également des sources provenant de la Police des étrangers, du Commissariat général de la Gendarmerie, du Laboratoire anthropologique de la prison de Forest, de l’Auditorat militaire, du Parquet général et de l’Établissement central d’observation de Mol.
La richesse de nos collections transparaît dans les différents chapitres de 𝙐𝙣𝙬𝙞𝙡𝙡𝙞𝙣𝙜 𝙩𝙤 𝙆𝙣𝙤𝙬, récemment publié aux Cambridge University Press. L’ouvrage constitue un exemple remarquable de la manière dont nos fonds contribuent à l’étude de l’histoire sociale, politique, institutionnelle, culturelle et sexuelle.
Du quotidien des bars homosexuels bruxellois dans les années 1880 au rôle majeur joué par la Belgique au sein d’Interpol après la Seconde Guerre mondiale : autant de sujets que les Archives de l’État permettent d’explorer !

📖 Wannes Dupont, Unwilling to Know: Male Homosexuality at the Crossroads of Europe, 1870-1965, Cambridge University Press, 2026.
➡ Explorez nos collections via AGATHA : https://agatha.arch.be/fr/

13/05/2026

📌 𝐇𝐞𝐭 𝐞𝐞𝐫𝐬𝐭𝐞 𝐧𝐮𝐦𝐦𝐞𝐫 𝐯𝐚𝐧 𝟐𝟎𝟐𝟔 𝐯𝐚𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐁𝐞𝐥𝐠𝐢𝐬𝐜𝐡 𝐓𝐢𝐣𝐝𝐬𝐜𝐡𝐫𝐢𝐟𝐭 𝐯𝐨𝐨𝐫 𝐍𝐢𝐞𝐮𝐰𝐬𝐭𝐞 𝐆𝐞𝐬𝐜𝐡𝐢𝐞𝐝𝐞𝐧𝐢𝐬 𝐢𝐬 𝐯𝐞𝐫𝐬𝐜𝐡𝐞𝐧𝐞𝐧 !
(Version FR ci-dessous)
Het biedt u drie bijdragen aan over literatuurgeschiedenis, de bezetting en de dekolonisatie; verder een debat over het gebruik van artificiële intelligentie in het historisch en archivalisch onderzoek en veertien samenvattingen van doctoraatsthesissen die recent aan Belgische universiteiten verdedigd werden.
Margaux van Uytvanck beschrijft het poëtisch traject van Marcel Broodthaers, Pierre-Alexis du Bus de Warnaffe heeft het over de geschiedenis van de administratieve controle en de identificatietechnieken in België tijdens de Eerste Wereldoorlog en Gertjan Desmet licht zijn indrukwekkende archivalische analyse toe over de authenticiteit van het typoscript van de beroemde toespraak van Patrice Lumumba op 30 juni 1960.
In het debatdossier over het gebruik van artificiële intelligentie in het historisch en archivalisch onderzoek vindt u de position papers van Xavier Gillard, Frédéric Clavert en Caroline Muller. Veel leesplezier !

➡ Meer informatie: https://www.cegesoma.be/nl/news/belgisch-tijdschrift-voor-nieuwste-geschiedenis-literatuur-bezetting-en-artificiele

📌 𝐋𝐞 𝐩𝐫𝐞𝐦𝐢𝐞𝐫 𝐧𝐮𝐦é𝐫𝐨 𝟐𝟎𝟐𝟔 𝐝𝐞 𝐥𝐚 𝐑𝐞𝐯𝐮𝐞 𝐛𝐞𝐥𝐠𝐞 𝐝’𝐇𝐢𝐬𝐭𝐨𝐢𝐫𝐞 𝐜𝐨𝐧𝐭𝐞𝐦𝐩𝐨𝐫𝐚𝐢𝐧𝐞 𝐞𝐬𝐭 𝐩𝐮𝐛𝐥𝐢é !
Au menu, trois contributions relatives à l’histoire de la littérature, de l’occupation et de la décolonisation ; une rubrique débat consacré aux usages de l’intelligence artificielle dans la recherche historique et l’archivistique et quatorze résumés de thèses de doctorat récemment soutenues dans des universités belges.
Margaux van Uytvanck nous parle de la trajectoire poétique de Marcel Broodthaers, Pierre-Alexis du Bus de Warnaffe de l’histoire du contrôle administratif et des techniques d’identification en Belgique durant la Première Guerre mondiale et Gertjan Desmet de l’impressionnant exercice d’analyse archivistique qu’il a mené sur l’authenticité du tapuscrit du célèbre discours prononcé par Patrice Lumumba le 30 juin 1960.
Dans le dossier de débat consacré aux usages de l’intelligence artificielle dans la recherche historique et l’archivistique, on retrouve les position papers de Xavier Gillard, Frédéric Clavert et Caroline Muller. Bonne lecture !

➡ Plus d’informations : https://www.cegesoma.be/fr/news/revue-belge-dhistoire-contemporaine-litterature-occupation-decolonisation-et-intelligence

12/05/2026

𝐋𝐚 𝐏𝐫𝐢𝐝𝐞 𝐖𝐞𝐞𝐤 🏳️‍🌈 𝐚𝐮𝐱 𝐀𝐫𝐜𝐡𝐢𝐯𝐞𝐬 𝐝𝐞 𝐥’É𝐭𝐚𝐭 – 𝐔𝐧 𝐫é𝐜𝐞𝐧𝐭 𝐦é𝐦𝐨𝐢𝐫𝐞 𝐝𝐞 𝐦𝐚î𝐭𝐫𝐢𝐬𝐞 𝐚𝐩𝐩𝐨𝐫𝐭𝐞 𝐮𝐧 𝐧𝐨𝐮𝐯𝐞𝐥 é𝐜𝐥𝐚𝐢𝐫𝐚𝐠𝐞 𝐬𝐮𝐫 𝐥’𝐡𝐨𝐦𝐨𝐬𝐞𝐱𝐮𝐚𝐥𝐢𝐭é 𝐚𝐮 𝐟𝐫𝐨𝐧𝐭 𝐝𝐞 𝐥’𝐘𝐬𝐞𝐫 𝐩𝐞𝐧𝐝𝐚𝐧𝐭 𝐥𝐚 𝐏𝐫𝐞𝐦𝐢è𝐫𝐞 𝐆𝐮𝐞𝐫𝐫𝐞 𝐦𝐨𝐧𝐝𝐢𝐚𝐥𝐞.

La recherche est basée sur des dossiers pénaux et des registres de notes du Conseil de guerre en campagne, conservés aux AGR2 (Archives générales du Royaume). Étant donné que les ego-documents, tels que les lettres et les journaux intimes, offrent peu d’informations sur la vie intime des soldats, notamment en raison de l’autocensure et de la censure exercée par les autorités, ces sources judiciaires constituent un aperçu rare et précieux de la manière dont l’homosexualité était perçue et traitée au sein de l’armée belge.
Les dossiers montrent que la justice militaire agissait souvent avec retenue : les accusations provenaient généralement d’autres soldats et semblent, dans certains cas, avoir été motivées en partie par des tensions internes ou des motifs personnels, et les poursuites restaient le plus souvent limitées. Des mesures pragmatiques étaient plutôt privilégiées, telles que le transfert ou la séparation des militaires concernés au sein de l’unité.
Cette recherche montre combien les documents d’archives conservés aux AGR2 permettent de reconstruire des aspects moins visibles de la vie au front, tels que l’intimité, la stigmatisation et les relations sociales entre soldats — des thèmes souvent peu abordés dans l’histoire militaire classique.

📖 Hans Segers, Don't ask, don't tell. Homoseksualiteit aan het IJzerfront, 1914-1918, 2025, UAntwerpen, Mémoire de maîtrise).
➡ Explorez nos collections via AGATHA : https://agatha.arch.be/fr/
📷 Illustration : Première Guerre mondiale. Soldats belges au front, Yser, octobre 1916, photo n° 164.580 droits réservés CegeSoma/Archives de l'Etat.

12/05/2026

𝐏𝐫𝐢𝐝𝐞 𝐖𝐞𝐞𝐤 𝐢𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐑𝐢𝐣𝐤𝐬𝐚𝐫𝐜𝐡𝐢𝐞𝐟 🏳️‍🌈– 𝐄𝐞𝐧 𝐫𝐞𝐜𝐞𝐧𝐭𝐞 𝐦𝐚𝐬𝐭𝐞𝐫𝐬𝐜𝐫𝐢𝐩𝐭𝐢𝐞 𝐰𝐞𝐫𝐩𝐭 𝐧𝐢𝐞𝐮𝐰 𝐥𝐢𝐜𝐡𝐭 𝐨𝐩 𝐡𝐨𝐦𝐨𝐬𝐞𝐤𝐬𝐮𝐚𝐥𝐢𝐭𝐞𝐢𝐭 𝐚𝐚𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐈𝐉𝐳𝐞𝐫𝐟𝐫𝐨𝐧𝐭 𝐭𝐢𝐣𝐝𝐞𝐧𝐬 𝐝𝐞 𝐄𝐞𝐫𝐬𝐭𝐞 𝐖𝐞𝐫𝐞𝐥𝐝𝐨𝐨𝐫𝐥𝐨𝐠.

Het onderzoek is gebaseerd op strafdossiers en notitieregisters van de Krijgsraad te velde, bewaard in ARA2 (Algemeen Rijksarchief). Omdat egodocumenten zoals brieven en dagboeken nauwelijks inzicht bieden in het intieme leven van soldaten, onder meer door zelfcensuur en censuur van hogerhand, vormen deze gerechtelijke archiefbronnen een zeldzame en waardevolle inkijk in hoe homoseksualiteit binnen het Belgische leger werd waargenomen en behandeld.
De dossiers tonen dat de militaire justitie vaak terughoudend optrad: beschuldigingen gingen doorgaans uit van medesoldaten en lijken in bepaalde gevallen mede ingegeven door onderlinge spanningen of persoonlijke motieven, terwijl vervolging veelal beperkt bleef. In plaats daarvan werd vaak gekozen voor pragmatische maatregelen, zoals overplaatsing of het scheiden van betrokken militairen binnen de eenheid.
Het onderzoek illustreert hoe archiefmateriaal uit ARA2 toelaat om minder zichtbare aspecten van het frontleven te reconstrueren, zoals intimiteit, stigma en sociale verhoudingen tussen soldaten, thema’s die in de klassieke oorlogsgeschiedenis vaak onderbelicht blijven.

📖 Hans Segers, Don't ask, don't tell. Homoseksualiteit aan het IJzerfront, 1914-1918, 2025, Masterscriptie UAntwerpen).
➡ Ontdek meer van onze collecties via AGATHA: https://agatha.arch.be/nl/
📷 Illustratie : Eerste Wereldoorlog. Belgische soldaten aan het front, oktober 1916, foto nr 164580, Rechten voorbehouden CegeSoma/Rijksarchief

11/05/2026

📌 𝐕𝐄𝐑𝐙𝐄𝐓𝐒𝐆𝐄𝐒𝐂𝐇𝐈𝐄𝐃𝐄𝐍𝐈𝐒𝐒𝐄𝐍

𝟖/ 𝐄𝐞𝐧 𝐤𝐨𝐬𝐭𝐛𝐚𝐫𝐞 𝐟𝐨𝐭𝐨!

In het kader van het project "Resistance in Belgium" zijn de ongeveer 25.500 erkenningsaanvragen voor verzetsactiviteiten via de sluikpers (PC) verwerkt. Meer dan 12.000 mensen werden erkend voor deze vorm van verzet, die zich al snel ontwikkelde bij het begin van de Duitse bezetting tijdens de Tweede Wereldoorlog. De sluikbladen moesten de propaganda tegengaan van de toegelaten media die werden gecontroleerd en zelfs gecensureerd door de nazi's en de collaborateurs.

Deze vorm van verzet kwam al voor in bezet België tijdens de Eerste Wereldoorlog. Ze omvat verschillende activiteiten: clandestiene pamfletten opstellen en produceren (gestencild of zelfs gedrukt), artikels schrijven vlugschriften en krantjes verdelen en verspreiden... Het doel was zowel de door de bezetter gecontroleerde pers te dwarsbomen en een tegengewicht te bieden voor het gecensureerde nieuws als het moreel van de bevolking hooghouden.

Hubert Deliège was sinds 1921 fotograveur voor de Luikse krant "La Meuse". In mei 1940 aarzelde hij om weer aan het werk te gaan, omdat de krant "La Légia", die door de Duitsers gefinancierd werd, de kantoren van “La Meuse” had betrokken. Uiteindelijk keerde hij, uit angst voor represailles, terug naar zijn post. Na de oorlog zou echter blijken dat degenen die weigerden zich te compromitteren, niet door de bezetter waren lastiggevallen.
Deliège besloot vervolgens zijn positie te gebruiken om de Duitse propaganda te saboteren, valse stempels te leveren en foto's te maken om onderduikers te ondersteunen, of ten nadele van de bezettingsmacht. In de herfst van 1942 kreeg hij een meesterzet voor elkaar. "La Légia" had in het grootste geheim een speciale (nooit gepubliceerde) editie voorbereid met de boodschap: "Stalingrad is gevallen" (in handen van het Reich). Deliège stal het enige exemplaar uit een lade in een atelier vlakbij het zijne, maakte er een foto van en gaf die, verstopt tussen een stapel oude kranten, door aan een kameraad van het Onafhankelijkheidsfront (OF), waar hij zelf was bij aangesloten. Na de Russische overwinning bij Stalingrad enkele weken later, verspreidde het OF deze foto op grote schaal, niet alleen via de ondergrondse pers in de regio en ver daarbuiten, maar ook als ansichtkaart, waarvan de opbrengst naar steun aan het verzet ging. De ommekeer van de krijgskansen na Stalingrad gaf de verzetsstrijders nieuwe moed. In 1949 schreef de commissie die de dossiers van de "Politieke Gevangenen" onderzocht: "De inwoners van Luik herinneren zich nog steeds het effect van deze foto, 'Stalingrad is gevallen' (...) De actie van Deliège heeft het patriottische enthousiasme nieuw leven ingeblazen en kan worden vergeleken met de uitgave van de valse “Le Soir” enkele maanden later."
Maar Deliège werd van dit exploot verdacht en werd op 26 november 1942 aangehouden. Hij werd naar de citadel Saint-Léonard overgebracht en door de Gestapo ondervraagd. Er circuleren verschillende versies over zijn dood op 1 december (neergeschoten of, onder het bloed, op straat gegooid, waarna hij in het Saint-Laurent-ziekenhuis overleed, …), maar vast staat dat hij niets heeft onthuld over wat hij wist. Zijn “opzienbarende stunt en heldhaftige houding tegenover zijn ondervragers” volstonden ruimschoots als tegengewicht voor zijn eerdere werk voor de vijand, en hij werd erkend als weerstander door de sluikpers en als politiek gevangene. (François, vrijwilliger)

➡ 𝐎𝐩 𝐳𝐨𝐞𝐤 𝐧𝐚𝐚𝐫 𝐝𝐨𝐬𝐬𝐢𝐞𝐫𝐬 𝐯𝐚𝐧 𝐯𝐞𝐫𝐳𝐞𝐭𝐬𝐥𝐮𝐢? Raadpleeg de databank Resistance in Belgium (https://resistanceinbelgium.be).
📜 Bron: Beslissing van 13/01/1955 van de Controlecommissie voor de Clandestiene Pers, in de zaak van Deliège Hubert, geboren op 26/02/1910 (Dossier Clandestiene Pers 602.606), bewaard door de Dienst Archief Oorlogsslachtoffers/Rijksarchief.
➡ Meer info: Science Connection nr. 75, januari-maart 2026, pp. 30-35https://www.belspo.be/belspo/organisation/publ/pub_ostc/sciencecon/75sci_nl.pdf
📷 Illustratie : Uittreksel uit de voorpagina van Le Drapeau Rouge, Nieuwe Reeks nr. 44, februari 1943, p. 1 (The Belgian War Press, coll. CARCOB)

11/05/2026

📌 𝐇𝐈𝐒𝐓𝐎𝐈𝐑𝐄𝐒 𝐃𝐄 𝐑É𝐒𝐈𝐒𝐓𝐀𝐍𝐓·𝐄·𝐒

𝟖/ 𝐔𝐧𝐞 𝐩𝐫é𝐜𝐢𝐞𝐮𝐬𝐞 𝐩𝐡𝐨𝐭𝐨
Près de 25.500 demandes de reconnaissance de résistance par la Presse clandestine (PC) ont été traitées dans le cadre du projet « Resistance in Belgium ». Plus de 12.000 personnes ont été reconnues pour ce type de résistance apparue rapidement dès le début de l’occupation allemande lors de la Seconde Guerre mondiale afin de contrecarrer la propagande diffusée par la presse autorisée, contrôlée, voire censurée par les n***s et ceux qui collaboraient avec eux.
Une telle forme de résistance avait déjà été observée en Belgique occupée durant la Première Guerre mondiale. Elle couvre divers types d’engagements : fabrication et production de feuilles clandestines stencilées, ronéotypées, voire imprimées, rédaction d’articles, diffusion et distribution… Il s’agissait tout à la fois de s’opposer à la presse contrôlée par l’occupant, de diffuser des informations censurées, mais aussi d’entretenir le moral de la population.

Photo-graveur pour le quotidien liégeois La Meuse depuis 1921, Hubert Deliège hésite, en mai 1940, à reprendre son travail car c’est un journal à la solde de l’occupant, La Légia, qui occupe désormais les locaux du quotidien.
Finalement, par crainte des représailles, il réintègre son poste. Après la guerre, il sera pourtant établi que ceux qui ont refusé de se compromettre n’ont pas été inquiétés par les Allemands.
Deliège décide alors de mettre à profit sa situation pour saboter la propagande allemande, fournir des faux cachets ou prendre des photos utilisées dans un but charitable au profit d’illégaux ou au détriment de l’occupant.
Il réalise son coup de maître à l’automne 1942 : dans le plus grand secret, La Légia avait préparé une édition spéciale (jamais diffusée) proclamant : « Stalingrad est tombé » (au profit du Reich). Deliège dérobe l’exemplaire unique, rangé dans le tiroir d’un atelier voisin du sien, en fait un cliché et le transmet, glissé dans une pile de vieux journaux, à un camarade de son groupement, le Front de l’Indépendance (FI).
Après la victoire russe à Stalingrad quelques semaines plus t**d, le FI diffuse largement cette photo non seulement dans toute la presse clandestine de la région et bien au-delà, mais aussi comme carte postale, vendue au profit des œuvres de solidarité. Car le retournement de la situation militaire dans la ville russe galvanise les résistants. En 1949, la commission de contrôle statuant sur la demande de reconnaissance comme ‘Prisonnier Politique’ de Hubert Deliège écrit : « Les Liégeois se souviennent encore de l’effet produit par la distribution de ce cliché « Stalingrad est tombé » (…) L’action de Deliège a rendu une vigueur accrue à l’ardeur patriotique et peut être comparée au faux numéro du Soir, quelques mois plus t**d. »
Mais Deliège est soupçonné et arrêté dès le 26 novembre 1942 pour cet acte. Conduit à la citadelle de Saint-Léonard, il subit les interrogatoires de la Gestapo. Plusieurs versions circulent sur son décès, le 1er décembre (fusillé ou jeté, ensanglanté, dans la rue avant de mourir à l’hôpital Saint-Laurent, …), mais il est établi qu’il n’a rien révélé de ce qu’il savait.
Son « action d’éclat et son attitude héroïque devant ses interrogateurs » sont considérées comme de nature à relever la déchéance qui aurait dû le frapper en raison de son travail antérieur pour l’ennemi et il est reconnu Résistant par la Presse clandestine et Prisonnier politique. (François, bénévole)

➡ À 𝐥𝐚 𝐫𝐞𝐜𝐡𝐞𝐫𝐜𝐡𝐞 𝐝𝐞 𝐝𝐨𝐬𝐬𝐢𝐞𝐫𝐬 𝐝𝐞 𝐫é𝐬𝐢𝐬𝐭𝐚𝐧𝐭·𝐞·𝐬 ? Consultez la base de données Resistance in Belgium (https://resistanceinbelgium.be).
📜 Source : Décision du 13/01/1955 de la Commission de contrôle pour la Presse Clandestine, en cause de Deliège Hubert, né le 26/02/1910 (Dossier Presse Clandestine 602.606) conservé par le Service Archives des Victimes de la Guerre/Archives de l’Etat.
📷 Illustration : Extrait de la Une du Drapeau Rouge, Nouvelle Série n°44, Février 1943, p. 1 (The Belgian War Press, coll. CARCOB)
➡ Plus d’info BELSPO, "Science Connection" n° 75, janvier-mars 2026, pp. 30-35https://www.belspo.be/belspo/organisation/publ/pub_ostc/sciencecon/75sci_fr.pdf

Cegesoma

21/05/2026

20/05/2026

15/05/2026

15/05/2026

14/05/2026

14/05/2026

13/05/2026

12/05/2026

12/05/2026

11/05/2026

11/05/2026

Adres

Openingstijden

Telefoon

Website

Meldingen

Contact

Snelkoppelingen

Delen

Dinsdag	09:00 - 16:30
Woensdag	09:00 - 16:30
Donderdag	09:00 - 16:30
Vrijdag	09:00 - 16:30