17/05/2026
ช่วงก่อนหน้านี้เราได้มีโอกาสทดลองทำเคลือบขี้เถ้าจากไม้มะม่วง จากที่ทางเราได้เป็นที่ปรึกษาในโครงการพัฒนาผลิตภัณฑ์ ของน้องแป๋ม Punrakpundin studio ในโครงการของ ศูนย์ส่งเสริมอุตสาหกรรมภาค กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม ภาค5
โดยในบริเวณบ้านและสตูดิโอของน้องแป๋ม มีสวนมะม่วง และมีกิ่งไม้มะม่วงในสวนจำนวนมากจึงอยากลองนำมาเผาเป็นขี้เถ้านำมาทำเป็นน้ำเคลือบ เพื่อเคลือบชิ้นงานเซรามิก
เคลือบขี้เถ้าเป็นเคลือบโบราณของไทยเรา ที่มีชื่อเสียงมากคือเคลือบศิลาดล หรือเซราดอล(Celadon) ของทางภาคเหนือ ที่มีการขุดค้นพบเครื่องเคลือบสมัยสุโขทัยที่ใช้เคลือบชนิดนี้ และปัจจุบันก็มีหลายบริษัทหลายโรงงานที่ใช้เคลือบศิลาดลเป็นหลักในการสร้างสรรค์ภาชนะเครื่องใช้ของตกแต่งเซรามิก ในอดีตเคลือบศิลาดลจะใช้ขี้เถ้าจากไม้รกฟ้า(ในอีสาน เรียก ไม้เชือก) เป็นส่วนผสมหลักของน้ำเคลือบ มีดินและหินฟันม้าเป็นส่วนประกอบ ส่วนผสม3ชนิดนี้ผสมกันในสัดส่วนที่ลงตัวพอเหมาะพอดีกัน ซึ่งต้องอาศัยผลจากการทดลองให้ได้ลักษณะเคลือบที่ต้องการ ปัจจุบันไม้รกฟ้านั้นหายากขึ้นและส่วนใหญ่เป็นไม้ป่า ผู้ประกอบการทางภาคเหนือจึงได้นำขี้เถ้าไม้ลำใยมาใช้แทน เพราะมีสวนลำใยจำนวนมาก ซึ่งผู้ประกอบการได้ปรับสูตรส่วนผสมจนได้ผลใกล้เคียงเดิม
ทำให้เราทราบว่าเราอาจจะหาขี้เถ้าไม้ชนิดอื่นมาแทนไม้เชือกได้ถ้าหากต้องการเคลือบที่คล้ายเคลือบศิลาดล และใช้วัตถุดิบที่มีในอีสาน จึงเป็นโอหาสดีที่จะได้ลองเอาขี้เถ้าไม้มะม่วงของน้องแป๋มมาทดลอง ในการทำงานทดลองช่วงนั้นเรามีเวลาน้อย จึงใช้การคาดการณ์ จากชาร์ตทดลองเคลือบขี้เถ้าชนิดอื่นที่เคยทำไว้บ้าง และประเมินสูตรส่วนผสมจากหนังสือ "เคลือบขี้เถ้าพืช" ของอาจารย์เสริมศักดิ์ นาคบัว 🙏
ส่วนผสมที่ผมใช้ก็ใช้วัตถุดิบที่หาง่ายที่สุด หาได้ในพื้นที่ คือดินน้ำพอง และซื้อเพียงสารชนิดเดียวคือ หินฟันม้า หรือ เฟลด์สปาร์ (Feldspar)
เป็นโชคดีที่ผมทดลองสูตรไม่เยอะก็ได้ผลที่ดีที่ใช้ได้แล้วออกมา และได้ผลดีกว่าที่คาดไว้ เคลือบออกมามีสีใก้ลเคียงกับเคลือบศิลาดลของสุโขทัย(ยุคปัจจุบัน)มาก แต่ต่างในรายละเอียด คือเคลือบขี้เถ้าไม้มะม่วง จะมีรอยรานน้อยกว่าเคลือบศิลาดลสุโขทัย จนแทบไม่มี หรือมีก็จะเป็นรอยรานใหญ่ไม่แตกละเอียดเเบบเคลือบสุโขทัย
ในภาพนี้ ชิ้นงาน3ชิ้นเล็กที่วางทางซ้ายมือ เป็นงานที่เคลือบขี้เถ้าไม้มะม่วง ส่วนงานชิ้นใหญ่ทางขวามือ คือเคลือบศิลาดล จากสุโขทัยที่เราได้นำน้ำเคลือบของชาวบ้านที่อ.สวรรคโลก สุโขทัย มาเคลือบชิ้นงานและเผาเคลือบเอง ก็มีสีที่ใกล้เคียงกับเคลือบขี้เถ้าไม้มะม่วงที่ได้ทดลองออกมาในครั้งนี้ครับ
เราขอแจกสูตรเคลือบขี้เถ้าไม้มะม่วงสูตรนี้นะครับ เเจ้งส่วนผสมเป็น % ตามน้ำหนักนะครับ โดยชิ้นงานในภาพ เผาด้วยเตาแก๊ส ในบรรยากาศ รีดักชั่น(reduction) ที่อุณหภูมิ 1,250 องศาเซลเซียส (ผมไม่ได้วางโคนนะครับ ใช้เทอร์โมคัปเปิล (Thermocouple) วัดอุณหภูมิอย่างเดียว)
เคลือบขี้เถ้าไม้มะม่วง
เถ้าไม้มะม่วง 30 %
เฟลสปาร์ 30 % (สูตรนี้ใช้ kamado feldspar)
ดินน้ำพอง 20%
เผื่อเพื่อนพี่น้องที่ทำงานเซรามิกได้เอาไปลองหรือทำเคลือบขี้เถ้าอยู่แล้ว มาแชร์กันก็จะเยี่ยมเลยครับ 🙏❤️🥰
***ปล. วันนี้งาน บ้านและสวน Baanlaesuan.com ขอนแก่น วันสุดท้ายนะครับ ถึงเวลา 21.00น. นะครับ
ขอบพระคุณทุกท่านที่แวะเข้ามาพูดคุยสอบถามและสนับสนุนผลงานของพวกเรานะครับ ขอบพระคุณครับ
🙏❤️🥰❤️🔥💐🙏
