Þórbergssetur

08/08/2026

31/07/2026

Af hverju Ólafsmessa ?
Fastur liður í starfsemi Þórbergsseturs er að halda tónleika ár hvert í samstarfi við Kálfafellsstaðarkirkju þann 29. júlí á Ólafsmessu á sumri. Um leið er rifjuð upp aldagömul saga un völvuna á Kálfafellsstað sem Torfhildur Hólm Þorsteinsdóttir skáldkona skráði fyrst niður. Segir hún völvuna vera systur Ólafs helga og hafa flúið Noreg eftir að Ólafur bróðir hennar var drepinn á Stiklastöðum árið 1030. og komið því hér til Íslands í öruggt skjól. Samkvæmt Flateyjarbók hefur hún borið nafnið Gunnhildur Sigurðardóttir og maður hennar Ketill kálfur og reistu þau bú á Kálfafelli. Þessi saga á rætur sínar að rekja í frumkristni á Íslandi allt frá því er Kálfafellsstaður var valinn kirkjustaður sveitarinnar og helgaður dýrlingnum Ólafi helga. Var valvan hrakin af staðnum og átti hún í deilum um búsetu þar við prestinn. - lagði hún því þau álög á staðinn að þar gæti enginn prestur unað lengur en 20 ár og urðu þessi álög að áhrínsorðum. Þegar valvan deyr er hún jarðsett í óvigðri mold neðan við Hellakletta í landi Kálfafellsstaðar langt fyrir neðan alfaraleið. Um aldamótin 1700 er fengin stytta af Ólafi helga til að hrinda álögunum og sat þá presturinn þar í besta yfirlæti í alls 28 ár. Geta má þess að séra Brynjólfur Guðmundsson sat Staðinn í tæp 60 ár eftir þetta á árunum 1727 - 1786 og var þá talið fullsannað að álögum völvunnar hafi verið hrundið. Það var áfram trú manna að ef að prestar hlóðu upp leiði völvunnar eða hlúðu að því þá vildi til eitthvert happ í lífi þeirra. Það gerðist einmitt um aldamótin 1900 þegar séra Pétur Jónsson þurfti að byggja nýtt íbúðarhús á staðnum. Hafði hann sent vinnumenn sína að hlaða upp leiðið , en skömmu síðar átti að senda þá til Djúpavogs að kaupa viði til byggingar íbúðarhússins. Þá gerist það að rekur stórt og mikið tré á Sléttaleitisfjöru sem að var í eigu kirkjunnar, tréð náði meðalmanni í mjaðmarhöfuð segir Steinþór á Hala , var ferkantað og alin á breidd segir Vilhjálmur á Gerði en 60 feta langt, - en þeir báðir mundu eftir þessum atburði þegar þeir segja söguna. Dugði rekatréð í alla burðarviði prestbústaðarins og vinnumenn hans fengu það verkefni að saga viðinn niður í stað kaupstaðarferðarinnar á Djúpavog.

Nú var svo komið á Kálfafellsstað í Suðursveit árið 2007 að presturinn á Kálfafellsstað séra Einar Guðni Jónsson hafði verið á staðnum í hart nær 18 ár og styttast fór í örugga vist hans samkvæmt álögum völvunnar. Þá sitja þeir í samræðum Fjölnir Torfason á Hala og séra Einar en hann var afabarn séra Péturs er síðast lét hlaða upp leiðið. Fjölnir ræðir við prest af miklum þunga að nú sé vissara fyrir hann að fara að huga að því að lagfæra leiðið eða sýna völvunni einhverja umhyggju ef að honum á að auðnast að sitja staðinn lengur. Einar tók orð hans alvarlega og það verður að samkomulagi þeirra á milli að hann taki það að sér að hlúa að leiðinu ár hvert en Fjölnir og þeir í sameiningu haldi síðan mikla hátíð til að minnast völvusögunnar þegar þessum gjörningi prestsins er lokið. Þetta verður úr og því er það að árið 2008 er stofnað til fyrstu tónleika í Kálfafellsstaðarkirkju í samvinnu við Þórbergssetur þegar séra Einar hefur klippt og snyrt til í kringum leiðið undir Hellaklettum. Það er því 29. júlí 2008 sem fyrstu tónleikarnir eru haldnir, völvusagan lesin í kirkjunni, völvuleiðið heimsótt og síðan kaffiveitingar í Þórbergssetri að lokinni athöfn. Björn Bjarnason dóms- og kirkjumálaráðherra var einn af gestum hátíðarinnar og Rut Ingólfsdóttir og Richard Simm spiluðu á tónleikunum, ógleymanlegur dagur og ákveðið var að gera þetta að árlegum viðburði í Suðursveit. Geta má þess að Rut Ingólfsdóttir hafði einmitt tekið upp fiðluleik sinn í Kálfafellsstarkirkju áður og valið þann stað vegna einstaklega góðs hljómburðar og sannaðist þar að kirkjan er afar vel fallin til tónleikahalds. Alls hafa nú verið haldnir 18 tónleikar til heiðurs völvunni með fjölmörgum listamönnum. Verður þetta vonandi að föstum sið í Suðursveit alla tíð enda unun að hlýða á góða tónlist í kirkjunni á Kálfafellsstað. Segja má því að mikill sé máttur völvunnar á Kálfafellsstað og að enn gæti áhrifa frá búsetu og lífi hennar, - konu sem bar að landi í Suðursveit fyrir tæplega 1000 árum síðan. Og ef til vill er það svo að örnefnin Gunnhildarsker og Gunnhildarvík úti fyrir fjöru Borgarhafnar beri vitni um landtöku hennar við Bjarnahraunssand. Um það eru eðlilega engar heimildir eða vitni en ekki skaðar að þekking á þeim örnefnum tengist þessari gömlu sögu.

31/07/2026

Tónleikar á Ólafsmessu í Kálfafellsstaðarkirkju voru aldeilis fjölsóttir. Um 90 manns sóttu tónleikana. Það var mikill heiður að Sólveig Lára Guðmundsdóttir fyrrverandi vígslubiskup á Hólum í Hjaltadal sá um helgistund, - sagði frá sögu kirkjunnar, en minnti okkur einnig á vináttuna og mikilvægi þess að rækta þakklæti og góðvilja innra með okkur.

Síðan las Þorbjörg Arnórsdóttir forstöðumaður Þórbergsseturs frásögn Kristjáns Eldjárns um völvuna á Kálfafellsstað og styttuna af Ólafi helga. Styttan er ein af merkustu forngripum Íslands sem tengist kirkjusögunni og er varðveitt í Þjóðminjasafninu. Ólafur helgi var dýrlingur í kaþólskum sið og er kirkjan á Kálfafellsstað helguð honum. Styttan var gefin kirkjunni um aldamótin 1700 til að létta álögum völvunnar af staðnum.

Einnig var lesin lýsing Þórbergs Þórðarsonar þegar kirkjugestir komu til brúðkaups á Kálfafellsstað árið 1887, - lifandi þjóðháttar og mannlífslýsing frá þeim tíma þegar brúðkaup voru helstu stórhátiðir mannlífsins enda var lífð aldrei hverfult á slíkum gleðistundum, þrátt fyrir kröpp kjör, einangrun og frumstæð lífsskilyrði.

Bjartmar Guðlaugsson og eiginkona hans María Helena Haraldsdóttir söngkona voru síðan með stórtónleika og sungu sig inn í hug og hjörtu tónleikagesta en kirkjan var alveg fullsetin, - um 90 manns sem skemmtu sér þar hið besta .

Að lokum var gengið að völvuleiðinu undi Hellaklettum og heilsað upp á völvuna og sagðar sögur af henni allt frá frumkristni til nútímans, og hvernig happ henti þá presta sem hlóðu upp leiðið eða hugsuðu hlýtt til hennar og veittu leiðinu aðhlynningu er þurfa þótti.

25/07/2026

Það er mikið um að vera í Þórbergssetri um þessar mundir. Fjöldi Íslendinga hafa komið í heimsókn á ferð sinni um Ísland í leit að sólinni á Austurlandi, þegið veitingar og farið inn á sýningarnar.
María Sjöfn listakona hefur starfað sem leiðsögumaður um safnið að undanförnu en auk þess verið iðin við að uppfæra Þórbergsvefinn, bæði fréttatengt efni og sett inn nokkrar eldri greinar. Þar á meðal eru nokkrar greinar um Papa og Papaörnefni sem Marteinn H Sigurðsson lektor við Kaupmannahafnarháskóla hafði eftirlátið Þórbergssetri. Marteinn var einn af velunnurum Þórbergsseturs, en lést 6. júní síðastliðinn eftir erfið veikindi .
Auk þess eru nokkrar aðrar greinar sem biðu þess að varðveitast á vefnum. Eru það greinar sem fjalla um ýmis skaftfellsk málefni frá liðnum árum og áratugum.
Margt bíður enn og er sannarlega mikið verk framundan að halda áfram að safna þjóðlegum fróðleik inn á Þórbergsvefinn. Við verðum vör við að fjölmargir nota hann til upplýsingaöflunar og því mikilvægt að halda áfram að vinna að þeim markmiðum að miðla fróðleik til komandi kynslóða.
Sjá https://thorbergur.is/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=16&Itemid=120

23/07/2026

Skaftfellingur skoðar heiminn
Í áfanganum fá nemendur tækifæri til að kynna sér verk Þórbergs Þórðarsonar. Áfanginn er kenndur í fjarnámi. Tvö mikilvæg bókmenntaverk Þórbergs eru brotin til mergjar. Lögð er áhersla á nákvæman lestur, textagreiningu, innlifun og skapandi verkefnavinnu. Verkefni eru unnin í tengslum við lesturinn, t.a.m. í formi hlaðvarps, lestrardagbókar og umræðna á spjallþræði.

https://fas.is/fjarnam-i-fas/thorbergur-thordarson-skaftfellingur-skodar-heiminn/?fbclid=IwY2xjawTO2rRleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEezcovnxC2zEU5-Ry2axs51Z7_SY-VwGTVOznRQF8A7PqkLqZk7lQcw2RkfVc_aem_Nyhm4dCxLpnQoSg-kKu8MA

Hægt er að lesa nánar um áfangan hér
https://namskra.is/courses/6936e630e3d27f3d08000b19

Skaftfellingur skoðar heiminnÍ áfanganum fá nemendur tækifæri til að kynna sér verk Þórbergs Þórðarsonar. Áfanginn er kenndur í fjarnámi. Tvö mikilvæg bókmenntaverk Þórbergs eru brotin til mergjar…

16/07/2026

Allir velkomnir að njóta tónlistar á Ólafsmessu 29. júlí næstkomandi

15/07/2026

Langar að minna á Ólafsmessu í Kálfafellsstaðarkirkju sem er 29. júlí næstkomandi kl 20:00 alltaf haldin á Ólafsmessu á sumri í samstarfi við Þórbergssetur. Nú er það Bjartmar Guðlaugsson sem forfallaðist á síðasta ári sem kemur hress að vanda og heldur tónleika, - gengið verður að völvuleiðinu undir Hellaklettum að tónleikum loknum ef veður leyfir
Allir velkomnir, ókeypis aðgangur

13/07/2026

Mannlíf á Austurlandi, Morgurnblaðið, Sunnudaginn 12.janúar 1986
https://timarit.is/page/1626076?iabr=on...